Imran Khan KC*
Kur një avokat penal akuzohet për përbuzje të gjykatës për shkak të argumenteve që ka paraqitur përpara një jurie, siç ndodhi në gjyqin e Palestine Action, rreziku nuk prek vetëm atë avokat apo një çështje të veçantë – ai prek të gjithë shoqërinë.
Ndjekja penale e avokatit të Palestine Action kritikohet si “ftohëse” për drejtësinë
Vetëm pak ditë pasi gjyqtari Mr Justice Johnson vendosi të kërkonte nisjen e procedurave për përbuzje të gjykatës ndaj Rajiv Menon KC, për shkak të fjalës së tij përfundimtare drejtuar jurisë në një proces penal për dëmtime materiale lidhur me Palestine Action, rastisi që edhe unë të mbaja një fjalë përmbyllëse para një jurie.
As çështja ime dhe as personat e përfshirë në të nuk kanë rëndësi për atë që ndodhi më pas. Por është domethënëse që prokurori në çështjen time dukej sikur përdori vendimin e gjyqtarit Johnson si një lloj autorizimi për të më qortuar se kisha kaluar kufirin e asaj që ishte e pranueshme të thuhej përpara jurisë.
Fatmirësisht, nga kjo nuk doli asgjë me pasoja. Por për Menonin situata ishte ndryshe.
Më 22 qershor 2026, gjyqtari Johnson publikoi vendimin e tij të miratuar në çështjen Menon, duke bërë që avokati tani të përballet me mundësinë e një dënimi deri në dy vite burg, për shkak se mbrojti klientin e tij në një mënyrë që, sipas bindjes sime, ishte në përputhje me detyrimet dhe përgjegjësitë e tij profesionale.
Si një anëtar shumë i përvojshëm dhe i suksesshëm i trupës së avokatëve anglezë, Menon po mbante fjalën përmbyllëse në një proces ku përfshiheshin aktivistë pro-palestinezë, të cilët kishin hyrë në një fabrikë armësh të kompanisë Elbit Systems UK.
Gjykatësi i çështjes pretendoi se Menon kishte injoruar me dashje udhëzimet e gjykatës dhe kishte çorientuar jurinë duke folur për konceptin e “drejtësisë së jurisë” (jury equity) dhe për luftën në Gaza.
Por rëndësia e këtij vendimi nuk lidhet vetëm me ata që punojnë në gjykatat penale. Ai prek shoqërinë në tërësi, sepse tregon qartë se edhe fjalët e avokatëve që mbrojnë klientët e tyre – tradicionalisht një nga bastionet e lirisë së argumentimit juridik – mund të sjellin ndërhyrjen e mekanizmit të përbuzjes së gjykatës.
Serioziteti i kësaj duhet kuptuar.
Rreziku i procedimeve për përbuzje gjykate mund të krijojë një efekt frikësues mbi avokatët mbrojtës, duke i bërë ata më pak të gatshëm të sfidojnë fuqishëm, për shembull, raste të keqpërdorimit institucional përpara një jurie.
Kur avokati fillon të ketë frikë nga fjalët e tij
Siç e përjetova edhe vetë, ky rrezik mund t’i dekurajojë avokatët të përdorin pikërisht ato mjete që sistemi kundërshtues i drejtësisë (adversarial system) ua kërkon.
Avokatët mbrojtës në çështjet ku ngrihen akuza për sjellje të pahijshme të policisë, për shembull, duhet të jenë në gjendje të sfidojnë me forcë besueshmërinë e dëshmitarëve, të evidentojnë mashtrimin kur provat e mbështesin atë dhe t’u kërkojnë anëtarëve të jurisë të kuptojnë edhe përvojën njerëzore të të akuzuarit.
Nëse një gjuhë e tillë mund të çojë në një referim për përbuzje të gjykatës, avokatët do të përballen me një dilemë të padëshiruar:
A duhet të paraqesin mbrojtjen më të fortë të mundshme për klientin e tyre, apo duhet të zbusin argumentet për të shmangur rrezikun personal profesional?
Ky është një çmim shumë i lartë për drejtësinë.
E drejta për një gjykim të drejtë
E drejta për një gjykim të drejtë, e mbrojtur nga neni 6 i Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut dhe e rrënjosur në të drejtën e zakonshme britanike shumë kohë përpara kësaj konvente, përfshin edhe të drejtën për një përfaqësim juridik efektiv.
Në një gjyq me juri, efektiviteti nuk do të thotë vetëm që avokati të jetë fizikisht i pranishëm në sallën e gjyqit. Do të thotë që ai duhet të ketë lirinë të përdorë çdo mjet të ligjshëm argumentimi për të sfiduar akuzën e prokurorisë.
Besimi i publikut te sistemi penal varet jo vetëm nga drejtësia reale e procedurave, por edhe nga perceptimi se ato zhvillohen në mënyrë të barabartë dhe se asnjë palë nuk hyn në sallën e gjyqit me një disavantazh strukturor.
Një klimë ku avokatët mbrojtës vetëcensurohen nga frika e ndëshkimit për përbuzje të gjykatës e dëmton këtë besim.
Nëse publiku mëson se avokatët në çështjet që lidhen me abuzime policore zbusin argumentet e tyre për të shmangur pasoja personale, atëherë njerëzit do të pyesin nëse procesi kundërshtues i drejtësisë ruan ende integritetin e tij.
Ky erozion i besimit është shkatërrues.
Sepse legjitimiteti i vendimeve të jurisë – qoftë fajësuese apo pafajësuese – mbështetet edhe mbi bindjen se ato janë marrë pasi mbrojtja është paraqitur plotësisht dhe pa frikë, në masën që e lejonin provat.
Rreziku i dënimeve të gabuara
Cilësia e vendimmarrjes së jurisë është gjithashtu në rrezik.
Anëtarët e jurisë janë njerëz të zakonshëm që duhet të marrin vendime mbi çështje komplekse ligjore dhe faktike. Ata varen nga avokatët për t’i kthyer këto çështje në një histori të kuptueshme dhe bindëse.
Një fjalim përfundimtar i kufizuar nga frika e ndëshkimit personal do të jetë më pak efektiv.
Kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se juria do të japë gjithmonë vendimin e gabuar, por do të thotë se ajo mund të marrë vendim mbi bazën e një paraqitjeje më të dobët dhe më të paplotë të mbrojtjes sesa ajo që faktet do të kishin lejuar.
Rreziku i dënimeve të gabuara duhet të jetë një faktor qendror në këtë debat.
Është një fakt i pakëndshëm, por i mbështetur në të dhëna, se një numër jo proporcional i dënimeve të gabuara në Angli dhe Uells kanë përfshirë në një farë mënyre sjellje të pahijshme të policisë – qoftë në mbledhjen e provave, në paraqitjen e dëshmive apo në fshehjen e materialeve të rëndësishme.
Çështje të tilla varen shumë nga sfidat e fuqishme që bëhen në fjalën përmbyllëse.
Nëse kjo sfidë dobësohet, rritet rreziku që një person faktikisht i pafajshëm të dënohet.
Liria e avokatit është një garanci për qytetarin
Mund të mos jeni dakord me metodat e katër aktivistëve të Elbit. Por duhet të shqetësoheni nga mënyra se si ata trajtohen përpara ligjit.
Sa u përket vetë avokatëve, nëse profesionistët e nivelit të lartë shohin se çështjet e vështira sjellin një rrezik personal profesional që nuk ekziston në proceset më të zakonshme, reagimi racional është shmangia e tyre.
Në këtë rast, të pandehurit do të përfaqësohen nga avokatë më pak me përvojë ose më pak të gatshëm për ta mbrojtur çështjen me gjithë forcën argumentuese që lejon ligji.
Çfarë çmimi do të paguajë atëherë cilësia e drejtësisë?
Por ajo që është më themelore është në rrezik: vlera kushtetuese e mbrojtjes së guximshme juridike.
Parimi se avokati duhet të jetë i lirë të mbrojë klientin e tij pa frikën e hakmarrjes personale nuk është privilegj i profesionit. Është një garanci kushtetuese.
Ai bazohet në një parim të ndërtuar gjatë shekujve në të drejtën britanike: shteti, i cili ka në dispozicion policinë, prokurorinë dhe gjithë aparatin e ndjekjes penale, nuk duhet të ketë gjithashtu mundësinë të frikësojë ata që sfidojnë dëshmitarët dhe versionin e tij të ngjarjeve.
Kur përbuzja e gjykatës përdoret ose kërcënohet në kontekstin e mbrojtjes juridike, ky ekuilibër kushtetues tronditet.
Shoqëria ka interes kolektiv ta ruajë këtë ekuilibër – jo për përfitimin e avokatëve, por për çdo person që një ditë mund të ulet në bankën e të akuzuarve dhe për integritetin e procesit me anë të të cilit vendoset faji ose pafajësia e tij.
Vigjilenca duhet të fillojë pikërisht këtu.
*Imran Khan KC është avokat aktiv në profesion.