Franca, Gjermania, Italia, Holanda, Mbretëria e Bashkuar, Norvegjia dhe Kanadaja i kanë kërkuar Izraelit të ndalë menjëherë projektin e diskutueshëm të ndërtimit të vendbanimeve në zonën E1 të Bregut Perëndimor. Reagimi vjen pasi autoritetet izraelite kanë hapur tenderin për ndërtimin e më shumë se 1,200 banesave në këtë zonë, një projekt që prej vitesh konsiderohet një nga çështjet më të ndjeshme në konfliktin izraelito-palestinez.
Në një deklaratë të përbashkët, shtatë vendet shprehën shqetësimin për situatën në Bregun Perëndimor, ku, sipas tyre, dhuna e kolonëve ndaj palestinezëve ka arritur nivele të paprecedenta, ndërsa ekonomia palestineze po përballet me kufizime të rënda. “Ky vendim është edhe më shqetësues në një kohë të paqëndrueshmërisë së rëndë në Bregun Perëndimor”, thuhet në deklaratë, ku Izraelit i kërkohet “të tërheqë menjëherë këto plane dhe t’i japë fund zgjerimit të vendbanimeve”.
Projekti E1, i miratuar nga Izraeli vitin e kaluar, parashikon ndërtimin e rreth 3,400 banesave në një sipërfaqe prej rreth 12 kilometrash katrorë, në lindje të Jerusalemit. Zona ndodhet mes Jerusalemit dhe vendbanimit izraelit Maale Adumim. Palestinezët dhe mbështetësit e zgjidhjes me dy shtete e kundërshtojnë projektin, pasi ndërtimi i vendbanimeve në këtë territor mund të shkëpusë Jerusalemin Lindor nga pjesë të tjera të Bregut Perëndimor dhe të vështirësojë krijimin e një shteti palestinez me territor të vazhdueshëm.
Edhe Kombet e Bashkuara kanë paralajmëruar për pasojat e projektit. Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së e ka cilësuar planin E1 si një “kërcënim ekzistencial” për një shtet palestinez të bashkuar territorial. Ministri i Jashtëm belg, Maxime Prevot, i cilësoi tenderët “të papranueshëm”, duke argumentuar se projekti “do të minonte seriozisht mundësinë e zgjidhjes me dy shtete”.
Sipas organizatës izraelite “Peace Now”, Ministria e Strehimit publikoi tenderin më 18 gusht dhe kompanitë kanë afat deri më 19 tetor për të paraqitur ofertat. Data është vetëm një javë përpara zgjedhjeve izraelite të planifikuara për 27 tetor. Organizata thotë se 1,200 banesat përbëjnë rreth një të tretën e projektit të përgjithshëm E1 dhe akuzon qeverinë se po përpiqet të përshpejtojë procesin e ndërtimit përpara zgjedhjeve.
Përplasje mes Izraelit dhe Britanisë
Edhe Britania e Madhe ka kërkuar ndalimin e projektit dhe zgjerimit të vendbanimeve izraelite në Bregun Perëndimor. Ministri i Jashtëm britanik, Ed Miliband, tha se ia kishte përcjellë drejtpërdrejt këtë mesazh homologut të tij izraelit, Gideon Sa’ar. Londra ndërkohë thirri edhe të ngarkuarin me punë të Izraelit.
Sa’ar e hodhi poshtë deklaratën britanike, duke e cilësuar tonin e Miliband si “patronizues”. “Populli hebre ka të drejtë të jetojë në të gjithë Tokën e Izraelit, ashtu si britanikët kanë të drejtë të jetojnë në Londër dhe në të gjithë Mbretërinë e Bashkuar”, shkroi ai në rrjetin social X.
Ministri izraelit akuzoi gjithashtu qeverinë britanike se po fajëson vetëm Izraelin dhe po injoron atë që ai e cilësoi si ekstremizëm palestinez. Sa’ar paralajmëroi se Izraeli do të vazhdojë të mbrojë “të drejtat, interesat dhe popullin e tij”.
Në Bregun Perëndimor, pa përfshirë Jerusalemin Lindor, jetojnë rreth 3 milionë palestinezë dhe rreth 500 mijë kolonë izraelitë. Lëvizja e palestinezëve drejt Jerusalemit Lindor dhe Izraelit është e kufizuar dhe kërkon leje për kalimin nëpër pikat e kontrollit.
Britania dhe Franca ishin ndër 21 vendet që vitin e kaluar dënuan miratimin e projektit E1, duke e cilësuar atë në kundërshtim me të drejtën ndërkombëtare dhe duke i kërkuar Izraelit të anulonte vendimin. Kundërshtimet ndërkombëtare janë shtuar në një kohë kur dhuna ndaj palestinezëve nga kolonët izraelitë është rritur ndjeshëm që prej sulmit të Hamasit ndaj Izraelit më 7 tetor 2023.