Mikroplastika nuk ndodhet më vetëm në det. Gjurmë të saj janë gjetur në mushkëri dhe në indet dhjamore të balenave dhe delfinëve. Një pjesë e madhe vjen nga fijet sintetike të rrobave dhe plastika e shisheve
Mbi 170 trilionë fragmente plastike vlerësohet se lundrojnë në sipërfaqen e oqeaneve të botës. Shifra është aq e madhe sa vështirë të përfytyrohet. Por problemi nuk qëndron vetëm te plastika që shihet mbi ujë apo ajo që grumbullohet në brigje. Një pjesë e saj është kthyer në grimca mikroskopike dhe ka hyrë në zinxhirin ushqimor të deteve.
Një studim i botuar në revistën shkencore Environmental Pollution ka zbuluar mikroplastikë në mushkëri dhe në indet dhjamore të një pjese të konsiderueshme të gjitarëve detarë të analizuar.
Rezultati është shqetësues për një arsye të thjeshtë: plastika nuk po qëndron vetëm në mjedisin ku jetojnë këto kafshë. Ajo po gjendet brenda trupit të tyre.
Plastika grumbullohet në indet dhjamore
Studiuesit analizuan mostra nga 32 gjitarë detarë të rritur, të gjetur të ngordhur ose të bllokuar në brigje ndërmjet viteve 2000 dhe 2021, në Alaskë, Kaliforni dhe Karolinën e Veriut.
Mostrat u morën nga disa lloje indesh dhjamore, por edhe nga mushkëritë.
Një nga veçoritë e plastikës është se shumë prej përbërësve të saj kanë karakter lipofil – pra kanë prirje të lidhen me yndyrnat. Kjo ngre shqetësimin se mikroplastika mund të depërtojë dhe të qëndrojë në indet dhjamore të cetaceve.
Studiuesit shqyrtuan disa zona të pasura me yndyrë, përfshirë shtresën dhjamore nën lëkurë, melonin – organin e vendosur në pjesën e përparme të kokës që ndihmon në orientimin përmes ekolokimit – si dhe jastëkët dhjamorë të nofullës së poshtme.
Por mikroplastika nuk u kufizua vetëm në indet dhjamore.
Ajo u gjet edhe në mushkëri.
Grimca më të holla se një qime
Fragmentet plastike të identifikuara në mostrat e indeve kishin përmasa nga rreth 198 deri në 537 mikrometra.
Për ta kuptuar më mirë madhësinë e tyre, një qime njerëzore ka trashësi mesatare rreth 75 mikrometra.
Kjo do të thotë se bëhet fjalë për grimca shumë të vogla, të cilat mund të kalojnë lehtësisht nga mjedisi në organizmin e kafshëve dhe të përfundojnë në pjesë të ndryshme të trupit.
Mikroplastika është veçanërisht problematike sepse nuk përbëhet nga një material i vetëm. Ajo mund të vijë nga shumë produkte dhe burime të ndryshme: veshjet sintetike, shishet, ambalazhet, pajisjet e peshkimit dhe një numër i madh produktesh plastike që, pasi degradohen, shpërbëhen në grimca gjithnjë e më të vogla.
Nga rrobat te oqeani
Ndër fragmentet e identifikuara në mostrat e studiuara, një pjesë e rëndësishme përbëhej nga fibra poliesteri.
Këto fibra mund të çlirohen gjatë larjes së rrobave sintetike dhe, përmes ujërave të zeza, të përfundojnë në mjedisin ujor.
Një tjetër material i zakonshëm ishte polietileni, një nga llojet më të përdorura të plastikës, që gjendet në shumë produkte të përditshme, përfshirë shishet dhe ambalazhet plastike.
Një hollësi tjetër ra në sy: pjesa më e madhe e fragmenteve të identifikuara ishte blu.
Pra, ajo që mund të nisë si një rrobë sintetike e larë në lavatriçe ose si një shishe plastike e hedhur në mënyrë të pakujdesshme mund të përfundojë, pas një serie procesesh në mjedis, brenda organizmit të një balene apo delfini.
Si hyn plastika në trupin e balenave?
Rruga kryesore është ushqimi.
Balenat që ushqehen duke filtruar ujin mund të përfshijnë në ushqimin e tyre edhe sasi të mëdha mikroplastike. Një studim i vitit 2022 vlerësoi se një balenë blu mund të gëlltisë deri në rreth 43 kilogramë plastikë në ditë gjatë periudhave intensive të ushqyerjes.
Kjo nuk do të thotë se kafsha përtyp dhe ha copa të mëdha plastike në mënyrë të drejtpërdrejtë. Problemi lidhet kryesisht me sasinë e madhe të ujit dhe organizmave të vegjël që filtrohen gjatë ushqyerjes. Nëse në atë masë uji ndodhen edhe grimca plastike, ato mund të përfundojnë bashkë me ushqimin në aparatin tretës.
Por balenat nuk janë të vetmet.
Delfinët dhe cetace të tjera që ushqehen me peshq dhe organizma më të mëdhenj mund ta marrin mikroplastikën edhe në mënyrë indirekte, përmes gjahut të tyre.
Kështu krijohet një zinxhir i padukshëm:
plastika përfundon në det → copëtohet në mikroplastikë → hyn në organizmat detarë → kalon te gjahu → dhe më pas te grabitqarët më të mëdhenj.
Jo e gjithë plastika mbetet në trup
Ekziston edhe një nuancë e rëndësishme.
Jo çdo grimcë plastike që hyn në organizëm qëndron aty. Një pjesë e mikroplastikës, sipas studiuesve, eliminohet përmes feçeve.
Problemi është pjesa që nuk largohet dhe që mund të përfundojë në inde.
Greg Merrill, koordinator i studimit, thekson se kjo nuk është një dukuri e re. Mostrat e analizuara përfshijnë edhe kafshë që datojnë që nga viti 2000, çka tregon se ekspozimi ndaj mikroplastikës ka qenë i pranishëm prej të paktën dy dekadash.
Në këtë pikë, pyetja nuk është më nëse balenat dhe delfinët ekspozohen ndaj plastikës.
Pyetja është se çfarë i bën plastika trupit të tyre.
Hapi tjetër: të zbulohet dëmi biologjik
Prania e mikroplastikës në inde nuk është, në vetvete, provë se ajo ka shkaktuar një sëmundje të caktuar apo ka qenë shkaku i vdekjes së kafshëve të analizuara.
Pikërisht për këtë arsye, hapi tjetër i kërkimit është më i rëndësishëm: studiuesit synojnë të kryejnë teste toksikologjike mbi linja qelizore të krijuara nga indet e një balene të biopsizuar.
Qëllimi është të kuptohet nëse grimcat plastike shkaktojnë dëmtime në qeliza, inflamacion, stres oksidativ apo ndryshime të tjera biologjike.
Deri atëherë, një fakt mbetet i pakundërshtueshëm: plastika që prodhojmë dhe përdorim çdo ditë nuk zhduket kur hidhet.
Ajo shpërbëhet.
Bëhet më e vogël, më e padukshme dhe, në shumë raste, më e vështirë për t’u larguar nga mjedisi.
Dhe në fund të këtij udhëtimi të padukshëm, grimcat që nisën në lavatriçe, në një shishe plastike apo në një mbetje të hedhur në tokë mund të përfundojnë në mushkëritë dhe indet e një prej krijesave më të mëdha të planetit.
Oqeani nuk është vetëm i mbushur me plastikë. Në një farë mënyre, plastika ka filluar të bëhet pjesë e vetë jetës së tij.
Përgatiti: L.Veizi