Bashkimi Evropian po hyn në një fazë të re të menaxhimit të migracionit, ndërsa më 12 qershor nis zbatimi i plotë i Paktit për Migracionin dhe Azilin.
Pak ditë para hyrjes në fuqi të rregullave të reja, Këshilli Evropian dhe Parlamenti Evropian arritën marrëveshje për Rregulloren e Kthimit, e cila synon të përshpejtojë procedurat e deportimit dhe të krijojë të ashtuquajturat “qendra kthimi” jashtë territorit të BE-së për migrantët pa të drejtë qëndrimi.
Pakti, i miratuar në vitin 2024 dhe i shoqëruar nga një periudhë tranzitore dyvjeçare, synon të reformojë mënyrën se si BE-ja menaxhon migracionin, azilin dhe kontrollin e kufijve.
Sipas Agjencisë së Bashkimit Evropian për Azilin (EUAA), masat e reja do të rrisin efikasitetin e sistemit përmes procedurave të unifikuara, kontrolleve më të forta kufitare dhe përdorimit të teknologjisë dixhitale për monitorimin e lëvizjeve migratore.
Reforma vjen në një kohë kur BE-ja përballet me sfida të mëdha migratore. Sipas të dhënave të Eurostatit, rreth 4.2 milionë persona nga vende jashtë BE-së migrojnë rregullisht drejt unionit çdo vit, ndërsa në vitin 2025 u regjistruan mbi 669 mijë kërkesa për azil për herë të parë.
Në të njëjtën kohë, Frontex raportoi më shumë se 178 mijë hyrje të parregullta në kufijtë e jashtëm të BE-së.
Një nga problemet kryesore mbetet shkalla e ulët e riatdhesimit. Edhe pse shtetet anëtare lëshojnë mbi 117 mijë urdhra largimi çdo tremujor, vetëm rreth 34 mijë persona kthehen realisht në vendet e origjinës.
Kjo do të thotë se afërsisht tre në katër migrantë që urdhërohen të largohen mbeten brenda territorit të BE-së, shpesh në një situatë të paqartë ligjore.
Presioni është veçanërisht i lartë në vendet kufitare si Italia, Greqia, Spanja dhe Malta.
Në të kaluarën, qendra pritëse si ato në Lampeduza dhe kampi i Moria-s në Greqi u përballën me mbipopullim të madh, duke tejkaluar shumë kapacitetet e planifikuara.
Përpunimi i kërkesave për azil kërkon verifikime të sigurisë, përkthim, ndihmë juridike dhe intervista, procese që shpesh zgjasin për muaj apo vite.
EUAA njofton se aktualisht ka rreth 1,300 punonjës të vendosur në 12 shtete anëtare dhe se do të shtojë gradualisht mbështetjen operacionale për të ndihmuar autoritetet kombëtare në zbatimin e rregullave të reja.
Një element kyç i reformës është ndryshimi i sistemit të vjetër të Dublinit, i cili ia ngarkonte përgjegjësinë për përpunimin e kërkesave për azil vendit të parë ku hynte migranti.
Ky mekanizëm u kritikua për vendosjen e një barre disproporcionale mbi shtetet mesdhetare. Pakti i ri synon një shpërndarje më të drejtë të përgjegjësive mes vendeve anëtare dhe një koordinim më të madh në nivel evropian.
Megjithatë, organizatat e shoqërisë civile kanë ngritur shqetësime për ndikimin e masave të reja mbi të drejtat e migrantëve dhe azilkërkuesve.
Nga ana tjetër, Komisioneri Evropian për Punët e Brendshme dhe Migracionin, Magnus Brunner, e ka cilësuar marrëveshjen si një hap të rëndësishëm drejt vendosjes së “rregullit në shtëpinë evropiane”.
Ndërsa afati i zbatimit të plotë afrohet, pyetja kryesore mbetet nëse shtetet anëtare kanë kapacitetet administrative, financiare dhe infrastrukturore për të përmbushur premtimet e reformës më të madhe migratore të BE-së në dekadat e fundit./kb