Nën Trumpin, qendra e arteve skenike me reputacion botëror është një nga shumë institucionet kulturore amerikane që po ndryshojnë përtej njohjes. A do të dorëzohen edhe të tjerat?
Charlotte Higgins
Një vit më parë – vetëm një vit më parë – Qendra Kennedy në Uashington DC ishte një qendër e arteve skenike e klasit botëror. Ajo kishte një kompani opere rezidente, ekipe artistike të respektuara dhe priste me padurim një seri shfaqjesh të musical-it të vlerësuar Hamilton. Kishte një bord dypartiak që ruante dinjitetin e një institucioni i cili, që nga konceptimi i tij në mesin e shekullit XX, ishte trajtuar me mirësjellje dhe mbështetur nga qeveri të të dy krahëve politikë.
Sa shpejt shkojnë gjërat drejt shkatërrimit. Donald Trump u vetëemërua kryetar i organizatës menjëherë pas inaugurimit të tij më 20 janar, shkarkoi drejtorin ekzekutiv me përvojë të jashtëzakonshme dhe vendosi në krye besnikun e tij fatkeq, Richard Grenell. Ky ish-ambasador në Gjermani mund të kishte shpresuar për role më të mira; sidoqoftë, plotësisht i papërvojë në artet skenike, ai duket krejtësisht jashtë thellësisë së tij. Gjërat u shpërbënë. Artistët u larguan masivisht nga qendra. Hamilton u tërhoq. Edhe publiku po ashtu. Në nëntor, Francesca Zambello, drejtoreshë artistike e Operës Kombëtare të Uashingtonit (WNO), më tha se shitjet e biletave kishin rënë në mënyrë dramatike. Një analizë e Washington Post tregoi se i njëjti model po përsëritej në të gjithë qendrën.
Çdo ditë, Zambello merrte mesazhe proteste nga anëtarë të publikut që më parë kishin qenë besnikë: broshura sezoni të copëtuara e të futura në zarfe dhe të dërguara mbrapsht; letra që thoshin, ndër të tjera, “Nuk do ta shkel më kurrë atë vend derisa të largohet ‘kërcënimi portokalli’.” Goditja financiare ishte aq e rëndë, më tha ajo, sa kompania e operës po mendonte të largohej nga qendra dhe të vepronte e pavarur. Këmbëngulja e Grenell-it dhe ekipit të tij që të gjitha prodhimet të ishin “neto neutrale” – pra, të financuara plotësisht paraprakisht – ishte gjithashtu një problem i pakapërcyeshëm. Me një numër të madh këngëtarësh dhe muzikantësh për t’u paguar, si edhe me spektaklin që publiku pret të shijojë, prodhimet zakonisht financohen jo vetëm nga shitja e biletave, por edhe nga grante dhe mbështetje filantropike.
Këtë javë, kompania e bëri zyrtare: ajo do të largohet nga Qendra Kennedy. Është hapur një faqe e re interneti. Donacionet kanë vërshuar, së bashku me mesazhet e solidaritetit. Mund të ketë telashe përpara – Qendra Kennedy mban fondin e përhershëm të WNO-së dhe juristët po përgatisin argumentet për të zgjidhur “divorcin”. Qëndrimi zyrtar i menaxhmentit të Qendrës Kennedy është se kanë qenë ata që vendosën të “ndahen” me kompaninë, me aromën e fortë të atij që është braktisur e pretendon se është ai që braktisi. Nga pranvera, dashamirësit e operës në Uashington dhe rrethinat ka gjasa të ndjekin shfaqje në Auditorin Lisner të Universitetit George Washington, ndër vende të tjera. Nga vjeshta, shpresa është që kompania të gjejë shtëpi më afatgjata në Constitution Hall dhe në Harman Hall të Shakespeare Theatre Company.
Bordi i WNO-së mori vendimin në çastin e fundit për të ruajtur një fije dinjiteti. Pak para Krishtlindjes, pasi presidenti kishte kaluar muaj duke bërë shaka, me sa duket, se qendra duhej të mbante emrin e tij, fjalët “The Donald J Trump and” u vendosën në fasadën e godinës, mbi “The John F Kennedy Memorial Center for the Performing Arts”. (Si mund të jetë një memorial për Donald Trumpin, pyesni ju, kur ai është ende gjallë? Për këtë mund të përgjigjesh vetëm me një ngritje të hutuar supesh.) Shkronjat e reja, paksa të papërputhshme, dukeshin sikur ishin blerë te Four Seasons Total Landscaping. U bë Qendra Trump dhe Kennedy – një veprim, ligjshmëria e të cilit kundërshtohet.
Tani që opera po largohet, Qendra Kennedy, sipas të gjitha burimeve, është disi e zymtë. Një person nga brenda më tha se dukej si një “shtëpi mortore – ka një hije vdekjeje kudo”. Anulimet vazhdojnë; ndërsa po shkruaja këtë artikull, u njoftua një tjetër. Nuk do të ketë koncertin vjetor në qendër për Ditën e Martin Luther King-ut, e cila këtë vit bie më 19 janar. Në vend të tij, pas 23 vitesh të eventit “Let Freedom Ring” në qendër – i cili ndër vite ka pasur si kryefjalë emra si Aretha Franklin dhe Chaka Khan – koncerti do të mbahet diku tjetër. Një vështrim te planet e ulëseve në faqen e qendrës flet vetë: me pak përjashtime, si shfaqjet e kësaj jave nga pianisti yll Daniil Trifonov, eventet po shiten dobët pothuajse në të gjithë linjën. Qendra mund të jetë duke u zvarritur drejt një të ardhmeje si një qendër konventash e ngjashme me varrezë – me ose pa hapjen e një filmi të miratuar nga Trumpi. (Zini vendet për premierën e Melania, një film për zonjën e parë, më 29 janar.)
Me largimin e afërt të operës, Orkestra Simfonike Kombëtare, grupi tjetër rezident, mbetet në një izolim të lavdishëm. Këtë javë, drejtori i saj muzikor, Gianandrea Noseda, publikoi një deklaratë që dukej si një përgjigje e tërthortë ndaj largimit të WNO-së dhe, njëkohësisht, nuk thoshte pothuajse asgjë. Me titull Muzika u përket të gjithëve, ajo fillonte: “Orkestra Simfonike Kombëtare është orkestra juaj; ajo është pjesë e komunitetit ku jetoni dhe, në njëfarë mënyre, pjesë e familjes suaj.” Vijonte me të njëjtin ton ajror, për të përfunduar me: “NSO-ja dhe unë ju presim – duke bërë atë që dimë të bëjmë më mirë: të bëjmë muzikë.” Retë e pakuptimësisë së Nosedës me sa duket synonin të pohonin se politika nuk ka të bëjë fare me orkestrat simfonike, megjithëse, nëse ky do të ishte vërtet mesazhi, mbetet të pyesësh se çfarë ka menduar ai gjatë gjithë këtyre viteve teksa drejtonte Shostakovich-in.
Gjërat po ndryshojnë me shpejtësi në organizatat kulturore të Uashingtonit. Po këtë javë, Institucioni Smithsonian, Galeria Kombëtare e Portretit, zëvendësoi portretin e mëparshëm të Trumpit me një tjetër dhe ndryshoi etiketimin. Në fotografinë e re, grushtat e Trumpit prekin tavolinën e Zyrës Ovale ndërsa ai vështron me egërsi në mes të largësisë. Ishte sekret i hapur se përmendja e dy impeachment-eve të tij në etiketën e mëparshme e kishte irrituar. Etiketa e re është e zhveshur nga çdo detaj biografik. Smithsonian-i është përkulur, me sa duket në një përpjekje për pajtim – kurrë një fjalë që dëshiron ta përdorësh në lidhje me një udhëheqës si Trumpi. Kjo javë shënoi gjithashtu afatin që institucioni t’i dorëzonte Shtëpisë së Bardhë një mal dokumentacioni mbi etiketa, plane, katalogë, staf, buxhete dhe programe, me theks te shënimi i 250-vjetorit të SHBA-së. Në një letër dërguar Smithsonian-it para Krishtlindjes, Shtëpia e Bardhë, duke ripërsëritur kërkesën për këto dokumente, deklaroi se “Populli amerikan nuk do të ketë durim për asnjë muze që tregohet i përmbajtur ndaj themelimit të Amerikës apo që ndihet ndryshe i parehatshëm në përcjelljen e një pamjeje pozitive të historisë amerikane.”
Një vit pas fillimit të mandatit të dytë të Trumpit, një betejë për shpirtin e Amerikës po zhvillohet – jo vetëm në rrugët e Minneapolis-it, Çikagos dhe Portlandit, por edhe në organizatat e saj kulturore. Do të jetë domethënëse të shihet se kush është i gatshëm ta luftojë këtë betejë dhe kush është gati të dorëzohet.
Charlotte Higgins është kryeredaktore për kulturën në Guardian/ Përgatiti për botim: L.Veizi