16 shtator 1976. Në një mëngjes të ftohtë vjeshte në Yerevan, kampioni botëror i notit Shavarsh Karapatyan sapo kishte përfunduar stërvitjen e zakonshme prej 20 kilometrash në liqenin artificial të qytetit. Trupi i tij ishte i lodhur, mushkëritë i digjnin nga ajri i lagësht, por atë ditë fati do ta vinte përballë një gare tjetër — atë më të rëndësishmen e jetës së tij.
Në orët e paradites, një autobus urban me 92 pasagjerë humbi kontrollin dhe u përmbys në ujërat e ndotura të liqenit. Brenda pak sekondash, gjithçka u zhyt në errësirë dhe panik. Shavarshi, pa u menduar dy herë, u hodh në ujë. Notoi me gjithë fuqinë drejt vendit të ngjarjes dhe u zhyt deri në 10 metra thellësi, ku u përball me baltë, xhama të thyer dhe trupa që përpiqeshin të shpëtonin.
Duke mos parë asgjë nga llumi i dendur, ai theu me këmbë xhamin e pasëm të autobusit dhe nisi misionin e pamundur: shpëtimin e jetëve. Çdo zhytje zgjaste 30 deri në 35 sekonda, dhe sa herë dilte në sipërfaqe, i vëllai, Kamo, gjithashtu notar, e ndihmonte duke notuar edhe 25 metra të tjera për t’i nxjerrë të mbijetuarit në breg.
Pas çdo kthimi në thellësi, fryma e tij bëhej më e shkurtër. Uji ishte i ftohtë, trupi i përgjakur nga thyerja e xhamit, dhe lodhja e çonte drejt humbjes së ndjenjave. Por ai nuk ndaloi. Deri sa forcat e braktisën. Në fund, 20 persona u shpëtuan nga vdekja e sigurt — falë një njeriu të vetëm.
Pas incidentit, Shavarshi ra në komë për 46 ditë. Kur u zgjua, jeta e tij kishte ndryshuar përgjithmonë. Nuk mundi më të garonte. Sëmundjet, plagët dhe dëmtimet e mushkërive i dhanë fund karrierës së tij si sportist elitar. Megjithatë, ai nuk shfaqi kurrë pendesë.
Kur gazetarët e pyetën më vonë:
— Cila ishte pjesa më e vështirë e gjithë kësaj?
Ai u përgjigj:
— E dija që s’mund t’i shpëtoja të gjithë. Kisha frikë se mos bëja ndonjë gabim. Ishte aq errët atje poshtë sa nuk shihja asgjë. Në një moment, në vend të një njeriu, nxora një karrige. Kjo më ndjek ende në ëndrra.
Pavarësisht heroizmit të tij, askush nuk foli për të menjëherë. Vetëm në vitin 1982, pas një artikulli në një gazetë ruse, historia e tij u bë publike dhe ai u nderua me dy medalje shtetërore për aktin e jashtëzakonshëm të guximit dhe humanizmit.
Shavarsh Karapatyan, i lindur në vitin 1953, me origjinë armene dhe shtetësi ruse, mbetet një nga figurat më të ndritura të sportit sovjetik: mbajtës i 11 rekordeve botërore, 17 herë kampion bote, 13 herë kampion Europe, dhe 7 herë kampion kombëtar i Bashkimit Sovjetik në not.
Pas viteve të lavdisë, ai zgjodhi një jetë të qetë e modeste në Moskë, ku hapi një dyqan këpucësh me një emër simbolik — “Frymëmarrja e Dytë” (Second Breath).
Një emër që përmbledh më mirë se çdo medalje atë që ai i dha botës në atë ditë të errët të shtatorit: frymën e dytë të jetës për 20 njerëz.
Përgatiti: L.Veizi