Last Updated on 27/10/2026 by EL
Shkrirja e akullnajave në Dolomite të Italisë po nxjerr në sipërfaqe mbetje të rrezikshme të Luftës së Parë Botërore, mes tyre qindra municione të pashpërthyera dhe trupa ushtarësh që kanë mbetur të bllokuar nën akull për më shumë se një shekull.
Sipas një deklarate të ushtrisë italiane, gjatë kësaj vere janë gjetur dhe neutralizuar gjithsej 250 mjete shpërthyese, përfshirë predha artilerie italiane dhe bomba mortajash të prodhuara në Francë. Operacioni u zhvillua nga brigada malore “Julia”, e cila kreu kërkime në zonat malore dhe akullnajat e rajonit Trentino-Alto Adige.
Sinjalizimet e para erdhën nga alpinistë, të cilët gjatë shëtitjeve të tyre verore vunë re objekte të dyshimta, kryesisht në zonën e Kanalit San Bovo, në Luginën Primiero, në lindje të Trentinos.
Por municionet nuk janë të vetmet gjurmë të luftës që po rishfaqen për shkak të shkrirjes së akullit. Gjatë 15 viteve të fundit, në këto zona janë gjetur edhe dhjetëra trupa ushtarësh, të cilët kanë mbetur të ruajtur nën akull për dekada të tëra.
Eksplozivët e zbuluar janë mbetje të të ashtuquajturës “Lufta e Bardhë”, konflikti mes forcave italiane dhe atyre austro-hungareze që u zhvillua nga viti 1915 deri në vitin 1918 në majat e ngrira të Alpeve.
Kushtet ekstreme të motit, ortekët, rëniet nga shpatet e pjerrëta dhe hipotermia shkaktuan humbje të mëdha jetësh gjatë kësaj periudhe. Për dekada me radhë, armët, pajisjet ushtarake dhe sendet personale mbetën të fshehura nën shtresa të trasha dëbore dhe akulli.
Që nga vitet 1990, tërheqja graduale e akullnajave ka bërë të mundur zbulimin e një numri gjithnjë e më të madh objektesh historike, duke përfshirë armë, sajë, letra, ditarë dhe sende personale të ushtarëve.
Fenomeni është intensifikuar vitet e fundit për shkak të rritjes së temperaturave dhe përshpejtimit të shkrirjes së akullit.
“Është kryesisht pasojë e ngrohjes globale”, shpjegon Stefano Morosini, profesor në Universitetin e Bergamos dhe koordinator i programeve të trashëgimisë kulturore në Parkun Kombëtar të Stelvios, ku janë zbuluar edhe mjete shpërthyese.
Sipas tij, në fund të çdo vere dalin në sipërfaqe gjithnjë e më shumë objekte të rrezikshme që lidhen me luftën.
“Ato janë ruajtur në akull për më shumë se 100 vjet. Disa kishin shpërthyer tashmë, por shumë jo. Kjo është arsyeja pse, kur ato rishfaqen, janë jashtëzakonisht të rrezikshme”, paralajmëron Morosini.
Përballë rrezikut nga municionet e pashpërthyera, autoritetet italiane u kanë bërë thirrje alpinistëve dhe vizitorëve që të mos prekin asnjë objekt që mund të jetë pajisje shpërthyese, pavarësisht gjendjes apo vendit ku gjendet.
Në rast se hasin objekte të tilla, ata duhet të njoftojnë menjëherë policinë dhe të shmangin çdo kontakt me to, pasi edhe pas më shumë se 100 vjetësh, municionet mund të mbeten vdekjeprurëse.
Një nga zbulimet më të rëndësishme të viteve të fundit është një strehë ushtarake prej druri në malin Scorluzzo, në lartësinë 3.095 metra mbi nivelin e detit, pranë Qafës Stelvio.
E ndërtuar brenda një shpelle, streha u rishfaq në vitin 2015, pasi akulli që e kishte mbuluar për gati një shekull u shkri plotësisht.
Ushtarët e kishin braktisur me nxitim pas përfundimit të luftës, në nëntor të vitit 1918, duke lënë pas një pjesë të madhe të sendeve të tyre personale.
Brenda saj u gjetën shtretër kashte, rroba, fenerë, gazeta, kartolina, monedha dhe ushqime të konservuara. Shumë prej tyre ishin ruajtur në gjendje të jashtëzakonshme falë kushteve të krijuara nga akulli.
Objektet e zbuluara në ish-fushat e betejës pritet të ekspozohen në një muze kushtuar “Luftës së Bardhë”, i cili planifikohet të hapet në Bormio në qershor të vitit 2027.
Ndërsa shkrirja e akullnajave vazhdon, këto zbulime po ndihmojnë në rindërtimin e historisë së një prej fronteve më të ashpra të Luftës së Parë Botërore, por njëkohësisht po nxjerrin në pah rreziqe që vazhdojnë të kërcënojnë edhe sot vizitorët e zonave malore./ET