Nga Leonard Veizi
Viti 1912 mbetet gur themeli në kujtesën kombëtare shqiptare. Ndërsa në Vlorë, më 28 Nëntor, Ismail Qemali shpallte zyrtarisht Pavarësinë, akti i lirisë nuk ishte një ngjarje e vetme, as një shpërthim i izoluar. Ai u parapri dhe u shoqërua nga lëvizje energjike në gjithë Shqipërinë. Ngritja e flamurit para 28 Nëntorit 1912 ishte një proces i shtrirë në disa qytete, sidomos pas largimit të administratës osmane dhe hyrjes së forcave vullnetare shqiptare. Data 27 nëntor 1912 është një ditë kyçe, sepse pikërisht atë ditë disa qytete e ngritën flamurin para se Ismail Qemali të shpallte Pavarësinë në Vlorë.
Sipas burimeve historike dhe kujtimeve të rilindësve, qytetet që e ngritën flamurin më 27 nëntor 1912 janë:
Durrësi
Durrësi, ndër qytetet më të rëndësishme të Shqipërisë së kohës, ishte një pikë kyçe për zhvillimet politike dhe ushtarake të mëdha. Në nëntorin e vitit 1912, para se lajmi i mbërritjes së Ismail Qemalit në Vlorë të përhapej në gjithë vendin, në qytetin bregdetar u ngrit flamuri shqiptar nga patriotët durrsakë, si shenjë e qartë se sundimi osman po mbaronte. Ky akt nuk ishte thjesht simbolik – ai reflektonte një vendosmëri të vjetër, të rrënjosur në shpirtin e qytetit, i cili prej shekujsh kishte qenë portë e hapur drejt botës dhe qendër e ideve moderne.
Kavaja
Kavaja e viteve 1912 ishte një qytet me traditë të thellë patriotike dhe me një shtresë të gjerë atdhetarësh që kishin kontribuar në kryengritjet e mëparshme. Gjatë vjeshtës së atij viti vendimtar, flamuri kuqezi u ngrit mbi Kavajë, në një akt solemn që bashkoi qytetarët përreth një qëllimi të vetëm: çlirimin e vendit. Ngjarja u përhap me shpejtësi në krahinat përreth, duke u bërë shembull i vendosmërisë shqiptare për t’i dhënë fund sundimit osman.
Peqini
Peqini, i vendosur në një nyje strategjike midis Tiranës, Elbasanit dhe Lushnjës, luajti gjithashtu një rol të rëndësishëm në ditët e Pavarësisë. Me ngritjen e flamurit kombëtar në fund të nëntorit, qyteti dëshmoi se fryma e lirisë kishte depërtuar thellë në territoret shqiptare. Kjo ngjarje i dha Peqinit një peshë të veçantë në mozaikun e Pavarësisë, duke treguar se akti i lirimit nuk ishte monopol i një qyteti, por vepër e një kombi të tërë.
Lushnja
Në Lushnjë, flamuri shqiptar u ngrit gjithashtu më 27 nëntor, falë veprimit të shpejtë të patriotëve vendas dhe strukturave të sapoformuara lokale.
Librazhdi / Qukësi
Raportet historike tregojnë se në disa fshatra dhe qendra administrative si zona e Librazhdit (sidomos Qukësi), flamuri u ngrit më 27 nëntor, në momentin kur forcat lokale morën kontrollin e krahinës.
Kruja
Edhe Kruja, qytet simbolik i identitetit shqiptar, ishte ndër të parët që ngriti flamurin në ato ditë. Shumë burime e datojnë ngjarjen më 27 nëntor.
Një liri që u shpall në shumë duar
Ngritja e flamurit në Durrës, Kavajë, Lushnje, Krujë, Librazhd dhe Peqin në vitin 1912 dëshmon një të vërtetë historike shpesh të nënvlerësuar: Pavarësia e Shqipërisë nuk ishte vetëm akt i Vlorës, por fryt i një lëvizjeje të gjerë kombëtare që kishte pushtuar gjithë vendin. Flamuri kuqezi që valëvitej në këto qytete nuk ishte shenjë thjesht simbolike; ai ishte thirrja e qartë për bashkim, guxim dhe rilindje.
Kështu, ndërsa 28 Nëntori qëndron si data e shpalljes zyrtare, ditët para dhe pas tij mbeten dëshmi të gjalla se shqiptarët e vitit 1912, në çdo qytet e krahinë, ishin gati ta mbanin në dorë barrën dhe bekimin e lirisë.