Vjeshtën dhe dimrin e kaluar, diplomatët e lartë izraelitë kontaktuan urgjentisht zyrtarë dhe transmetues televizivë në të gjithë Europën për të trajtuar një temë delikate, edhe pse të papritur: festivalin e këngës Eurovision Song Contest.
Transmetuesit donin të ndalonin Izraelin nga Eurovision dhe kërcënuan me bojkot për shkak të luftës në Gaza. Disa madje akuzuan qeverinë izraelite për ndikim të padrejtë në rezultatet përmes një fushate masive votimi.
Izraeli, në mënyrë të diskutueshme, kishte shqetësime më të mëdha diplomatike se një konkurs muzike pop, edhe pse ai arrin rreth 166 milionë shikues në mbarë botën. Një komision i Organizatës së Kombeve të Bashkuara kishte akuzuar së fundmi Izraelin për kryerje gjenocidi, gjë që ai e mohoi. Dhe liderë botërorë po njihnin shtetësinë palestineze, të cilën Izraeli e kishte kundërshtuar prej kohësh.
“Jam pak i habitur pse kjo është një çështje që ambasada po e trajton,” shkroi Stefan Eiriksson, kreu i transmetuesit kombëtar të Islandës, ndaj një diplomati izraelit që donte të diskutonte Eurovisionin në dhjetor të kaluar.
Kjo përpjekje diplomatike, e pazbuluar më parë, për të mbajtur Izraelin në Eurovision ishte vetëm një pjesë e një drame që u zhvillua gjatë vitit rreth ngjarjes më të ndjekur kulturore në botë. Për qeverinë izraelite, Eurovisioni u bë më shumë se një festë kostumesh me shkëlqim, me motive LGBTQ+ dhe efekte piroteknike. Kjo u bë një mundësi, përmes performancave të forta të këngëtarëve, për të përmirësuar reputacionin e vendit dhe për të mobilizuar mbështetje ndërkombëtare.
Gara e këtij viti nis të martën, pas krizës më të madhe në historinë 70-vjeçare të Eurovisionit. Islanda dhe katër vende të tjera po bojkotojnë për të protestuar pjesëmarrjen e Izraelit. Bashkimi Evropian i Transmetuesve Publikë, që organizon konkursin, po përballet me sfida financiare.
Një investigim i “The New York Times” gjeti një fushatë të mirëorganizuar nga qeveria e kryeministrit Benjamin Netanyahu, që e përdori Eurovisionin si mjet “soft power”, si dhe një organizatë të mbyllur që nuk ishte e përgatitur për reagim.
Ndërsa konkursi, zakonisht argëtues, u shndërrua në një betejë politike mbi Lindjen e Mesme dhe të drejtat e njeriut, Eurovisioni u përpoq të mbronte një parim thelbësor: politika nuk ka rol në këtë ngjarje.
Përpjekjet e Izraelit për të ndikuar në votimin e Eurovision-it kishin filluar vite më herët se sa dihej. Sipas të dhënave financiare, Izraeli kishte shpenzuar të paktën 1 milion dollarë për marketingun e Eurovision-it. Disa prej këtyre fondeve vinin nga zyra e “hasbara”-s së Netanyahu-t, një term i përdorur për propagandën jashtë vendit, për të promovuar këngëtarin izraelit.
Qeveritë nuk lejohen të ndërhyjnë në votim. Eurovisioni është konkurs për transmetues publikë dhe këngëtarë, jo për qeveri.
Ministria e Jashtme izraelite nuk iu përgjigj kërkesave për koment. Një zëdhënës i zyrës së Netanyahut tha se do t’i shqyrtonte pyetjet, por nuk u përgjigj.
Drejtori i Eurovisionit, Martin Green, tha se veprimet e Izraelit vitin e kaluar ishin të tepruara, por nuk ndikuan në vendin e dytë të papritur të Izraelit.
Një investigim i “Times”, bazuar në të dhëna votimi dhe intervista me mbi 50 persona, zbuloi se fushata mund të kishte ndryshuar rezultatin.
Këngëtarja izraelite fitoi votën popullore në vende ku Izraeli është i papëlqyer sipas sondazheve. Në disa vende, mjaftonin vetëm disa qindra vota për të ndryshuar rezultatin përfundimtar.
Nuk ka prova që Izraeli ka përdorur robotë apo metoda të fshehta për manipulim.
Organizatorët e Eurovisionit e kanë mbajtur të fshehtë të dhënat e plota të votimit. Përballë presionit, ata minimizuan fushatën izraelite dhe nuk hapën hetim të plotë.
Eurovisioni porositi një rishikim të qëndrimeve të transmetuesve për Izraelin, por raporti u mbajt sekret. Një votim i planifikuar u anulua papritur dhe transmetuesit u dekurajuan të flisnin me gazetarët.
“Qeveria izraelite e ka përvetësuar Eurovisionin,” tha Stefan Jón Hafstein, kryetar i transmetuesit publik të Islandës.
Blerja e reklamave dhe fushatat në rrjete sociale nuk janë të paligjshme. Por asnjë vend nuk ka bërë një fushatë kaq të gjerë dhe të debatueshme si Izraeli.
“Zëri i Izraelit duhet të dëgjohet kudo,” tha presidenti izraelit Isaac Herzog, duke ngritur çështjen e bojkotit në takime ndërkombëtare. “Duhet të marrim pjesë dhe të ngremë flamurin tonë lart.”
Eurovisioni, që dikur ka nxjerrë yje si ABBA dhe Celine Dion, përballet me një të ardhme të pasigurt. Bojkotet mund t’i kushtojnë qindra mijëra euro organizatës.
Martin Green tha se financat janë ende të qëndrueshme, por pranoi vështirësi në gjetjen e sponsorëve.
“Është një nga sfidat më të mëdha që kemi pasur,” tha ai. “Por Eurovisioni ekziston për të treguar harmoninë globale.”
Eurovisioni si “soft power”
Në maj 2024, fansat u mblodhën në qytetin suedez Malmö për konkursin e parë gjatë luftës në Gaza.
Edhe pse quhet Eurovision, pjesëmarrës vijnë nga shumë vende. Izraeli debutoi në vitin 1973. Artistët garojnë nën flamuj kombëtarë, por financohen nga transmetuesit publikë.
Izraeli kishte filluar të promovonte pjesëmarrjen që nga viti 2018, sipas kompozitorit Doron Medalie. Në atë vit u shpenzuan mbi 100 mijë dollarë për promovim dhe Izraeli fitoi.
Qeveria rriti shpenzimet para konkursit në Malmö. Opinioni publik europian ishte kundër luftës dhe disa grupe kërkonin përjashtimin e Izraelit.
Në Malmö, u shpenzuan mbi 800 mijë dollarë për reklama. Një pjesë vinte nga ministria e jashtme dhe zyra e Netanyahut për “promovim votash”.
Transmetuesi izraelit Kan tha se nuk ishte në dijeni të këtyre fushatave.
Në 2024, këngëtarja Eden Golan doli e dyta në votën popullore.
Por Eurovisioni u përball me protesta të mëdha, përfshirë aktivisten Greta Thunberg dhe mijëra demonstrues.
“Voto 20 herë!”
Në Eurovisionin e vitit 2025 në Basel, Izraeli përsëri doli i dyti dhe fitoi votën popullore. Gazetarë finlandezë zbuluan reklama që u kërkonin njerëzve të votonin deri në 20 herë për këngëtaren Yuval Raphael.
Netanyahu publikoi vetë mesazhe në rrjete sociale duke kërkuar vota. Grupet pro-Izrael në Europë bënë të njëjtën gjë.
Fushata mund të ketë ndikuar rezultatin, pasi në disa vende votojnë shumë pak njerëz. Pas konkursit, disa transmetues kërkuan hetim dhe kërcënuan me tërheqje.
Drejtori Martin Green premtoi rishikim, por pa hetim të plotë të jashtëm.
Kriza brenda Eurovisionit
Në një takim në Londër, disa vende kërkuan debat për pjesëmarrjen e Izraelit dhe ndryshime në sistemin e votimit.
Eurovisioni punësoi një këshilltar për të intervistuar transmetuesit, por raporti nuk u publikua.
Deri në fund të shtatorit, pesë vende diskutonin bojkotin: Islanda, Irlanda, Holanda, Spanja dhe Sllovenia.
Në një takim në Kroaci, organizatorët dhanë dy mesazhe kontradiktore: se Izraeli nuk kishte ndikuar në votim, por edhe këshilla për fushata online.
Në fund, u vendos që Izraeli të mos votohej drejtpërdrejt, por të mbetej në konkurs përmes ndryshimeve rregullore.
Pesë vende u tërhoqën nga pjesëmarrja.
Në vitin 2026, Eurovisioni vazhdon mes tensioneve. Disa vende po testojnë rregullat e reja dhe po mobilizojnë diasporat për votim. Organizatorët paralajmëruan përsëri kundër fushatave të koordinuara për votim masiv. Drejtori Martin Green tha se këto fushata nuk ndikojnë në rezultatin përfundimtar, por debati mbetet i hapur./mxh