Teoritë konspirative nuk u përhapën për shkak të algoritmeve të rrjeteve sociale. Në thelb të tyre qëndron një vetëbesim i tepruar.
Për vite me radhë, ekspertët ia atribuan përhapjen e shpejtë të teorive konspirative flluskave të krijuara nga rrjetet sociale dhe faktorëve emocionalë, si narcizizmi apo nevoja për t’u ndier unik.
Por një studim i rëndësishëm, i botuar në Personality and Social Psychology Bulletin, nxjerr në pah një shpjegim shumë më të thjeshtë: një mënyrë të veçantë të të menduarit, e karakterizuar nga vetëbesimi i thellë dhe i tepruar në aftësitë personale.
Studiuesit e Universitetit Cornell analizuan më shumë se 4 mijë të rritur në SHBA dhe zbuluan se personat që besojnë në teori konspirative kanë tendencë të mbivlerësojnë vazhdimisht aftësitë e tyre njohëse, si aftësia për të kuptuar numrat dhe perceptimi, ndërsa kanë një vlerësim të verbër për sa i përket performancës së tyre.
Edhe më befasues është mënyra se si këta persona e perceptojnë opinionin publik. Sipas studimit, teoritë konspirative të skajshme që ata mbështesnin kishin mbështetjen e një shumice reale vetëm në 12% të rasteve. Megjithatë, ata besonin se një shifër marramendëse prej 93% e publikut ishte dakord me ta.
Ky është një shembull i fortë i të ashtuquajturit “efekt i konsensusit të rremë”: besimi se të tjerët mendojnë njësoj, edhe kur realiteti tregon të kundërtën. Si rezultat, teoricienët e konspiracionit shpesh nuk e kuptojnë se sa në skaj të opinionit publik janë realisht bindjet e tyre.
Në fund, studimi sugjeron se lufta kundër dezinformimit nuk lidhet vetëm me korrigjimin e fakteve apo kontrollin e platformave digjitale. Ajo kërkon të përballet edhe me keqvlerësimin e thellë të aftësive personale dhe vetëbesimin e tepruar të atyre që besojnë në këto teori./ad