Vetëm pak ditë pas vjedhjes në Louvre, vjen ky dramë ironike dhe jo tradicionale rreth një grabitjeje në galeri. Regjisorja Kelly Reichardt flet për kohët kur zgjidhte krime si fëmijë – dhe për zgjedhjen e Josh O’Connor si një hajdut me triko të vjeshtës.
Nga Ryan Gilbey
Termi “krim i këndshëm” (cosy crime) përshkruan ato filma dhe libra hetimorë ngushëllues, ku misteret zgjidhen me rehatinë e një trikoje të ngrohtë, por për regjisorën Kelly Reichardt, ky term ka domethënie ndryshe – sidomos kur vjen nga një familje me lidhje të forta me ligjin. Nëna e saj ishte agjente nën mbulim për drogën, ndërsa babai ekspert i skenave të krimit. Pas ndarjes, Reichardt fitoi edhe një njerk agjent të FBI-së. Në fundjavat me të atin, i cili jetonte me katër kolegë të sapo divorcuar, ajo shpesh merrte “enigma për të zgjidhur”, si një version i vogël i klubit të famshëm “Thursday Murder Club”.
“Tingëllon shumë ëmbël,” thotë regjisorja 61-vjeçare dhe e shkurtër në shtat (1.52 m), filmi i së cilës duket i pabesueshëm për nga aktualiteti, pas grabitjes së fundit në Louvre. “Por isha shumë e vogël, dhe shpesh prisja në zyrën e tij ku kishte imazhe tmerruese në mure. Nuk është mirë për një tru në formim. Tani me motrën kemi një shaka – kur ndonjëra nga ne ndihet keq, themi: ‘Epo, futu në shtrat dhe shiko ndonjë krim. Do ndihesh më mirë.’”
Josh O’Connor si hajduti që nuk ka trup “superhero”
Nuk është rastësi që shumë prej filmave të Reichardt kanë në qendër krimin, që nga debutimi i saj në 1994 me River of Grass, ku një çift beson gabimisht se ka kryer vrasje, deri te Night Moves (2013), me Jesse Eisenberg dhe Dakota Fanning si aktivistë mjedisorë që shpërthejnë një digë. Në First Cow (2019), një vepër e vlerësuar, vjedhja është sa më e përmbajtur – vjedhje qumështi gjatë natës për të bërë petulla.
The Mastermind, megjithatë, sjell një grabitje më të “zakonshme” – por vetëm në dukje. E vendosur në Massachusettsin e vitit 1970 dhe frymëzuar vagullt nga një ngjarje e vërtetë, filmi ndjek Josh O’Connor si JB Mooney, një baba i ndarë, me kapele dhe triko vjeshte, që vjedh katër piktura abstrakte nga një galeri provinciale.
Nga kujtimet personale te skenari
Si në jetën e vet, edhe në film, dy djemtë e Mooney-t e ndjekin babanë gjatë “rekonicionimeve” të tij për grabitjen.
“Një pjesë e madhe e fëmijërisë sime në Miami përfshinte pritjen në makina me mamin,” kujton Reichardt, teksa rrimë bashkë në një hotel në Londër. “Duhej të shtriheshim në sediljen e pasme ndërsa një valixhe transferohej nga një makinë në një tjetër. Ajo që përpiqem të përcjell në film është ajo ndjesia kur nuk e ke të qartë nëse çfarë po bëjnë prindërit e tu është e drejtë apo jo – dhe sa konfuze është kjo.”
Aktorët, trupi dhe epoka: “Josh nuk ka trup palestre”
Në xhirime, Reichardt udhëzoi Josh O’Connor dhe Alana Haim (që luan bashkëshorten e Mooney-t) për prindërimin në vitet ’70, krejt ndryshe nga prindërit modernë të ngjitur pas fëmijëve.
“Alana donte të fliste gjithë kohës me fëmijët,” qesh ajo. “Zoti im, ajo dhe Josh duket se janë dashur shumë nga prindërit e tyre! Duhet të ketë qenë shumë e bukur.”
Por O’Connor kishte një avantazh tjetër: trupi i tij fizikisht i përshtatet asaj epoke.
“Ai nuk ka trup ‘gym-i’, që është shumë e rrallë këto kohë,” thotë Reichardt. “Të gjithë burrat duan të jenë superheronj. Josh është aktor i shkëlqyer, njeri fantastik, dhe ka trup normal, pa muskuj të fryrë. Ai do gëzohet kur ta dëgjojë këtë, jam e sigurt.”
Jo një thriller, por një film për rënien e njeriut
Sipas Reichardt, The Mastermind nuk është një thriller grabitjeje, por një “film për t’u shthurur”. Vjedhja ndodh brenda gjysmë ore nga fillimi – një lëvizje e qëllimshme që përmbys pritshmëritë.
“Kur ke një ngjarje qendrore (plot), ndjek një trajektore. Kur e ndal atë dhe le shikuesin të vëzhgojë, krijon tension në një mënyrë tjetër,” shpjegon ajo. “Mua më pëlqen të xhiroj ato pjesë që zakonisht i heqin nga filmat.”
Një shembull është skena ku Mooney ngre një kuti druri me piktura në një papafingo dhe pastaj i fut sërish brenda kutisë – një proces i ngadaltë, por shumë zbërthyes.
“Dikur kam xhiruar edhe ndërtimin e kutisë,” thotë ajo. “Por është saktësisht kjo ndjesi joserioze, pa lavdi, që e bën skenën interesante.”
Pjesa politike – e pashmangshme
Edhe pse Reichardt përpiqet të mos lidhë punën e saj me politikën aktuale, paralelizmat janë të dukshme.
“E kam mbajtur mendjen në vitin 1970, por është e pamundur të shmangësh krahasimet,” thotë ajo. “Jetoj në Portland ku po luftojnë për të mbajtur jashtë gardën kombëtare. Filmi vendoset në vitin kur Garda Kombëtare ishte në çdo kampus universitar.”
Ajo përmend Kent State, ku në vitin 1970, Garda vrau katër studentë protestues anti-luftë.
“Të kthesh ushtrinë federale kundër qytetarëve të tu… Eh, kjo është ‘cool’ në vitin 2025,” thotë me ironi të hidhur.
Një regjisore që s’nuk u shit kurrë
The Mastermind u xhirua në lagjen e JD Vance në Cincinnati, gjatë zgjedhjeve të fundit në SHBA.
“Ishim në një flluskë gjatë xhirimeve. Po, dita pas zgjedhjeve ishte shumë e trishtë. Por puna vazhdon. Kur u ktheva në Portland, montova shtatë ditë në javë, madje edhe në Krishtlindje dhe Vit të Ri. S’doja të rikthehesha në realitet. Dhe kur u ktheva? Ishte edhe më keq se ç’mendoja.”
Pas suksesit të River of Grass, Reichardt kaloi 12 vite në harresë, ndërsa kolegët meshkuj ecën përpara.
“Të gjithë thoshin hapur: ‘Nuk bëjmë filma për gra’.”
Në një takim në Hollywood, ajo propozoi Warren Oates për një rol, pa e ditur se ai kishte vdekur 10 vite më parë.
“S’kishte internet atëherë. S’mund ta gjuaja në Google,” proteston ajo.
Gjatë atyre viteve të vështira, një mik ia siguroi disa punë si skenariste në një sezon të reality show-t luksoz America’s Next Top Model. A kishte ndonjë gjë nga ajo përvojë që ajo e solli në filmat e saj?
“Jo, për hir të Zotit!” – thërret ajo. Nuk do të mund të dukej më e neveritur, edhe sikur ta kisha ftuar të bëhej një nga konkurrentet e atij emisioni.
Sot, Kelly Reichardt është sinonim i një kinemaje të mprehtë, ironike dhe shpesh të thellë – dhe një magnet për aktorët më të mirë në industri. Vetëm një film i saj, drama portmanto e vitit 2016, Certain Women, përfshinte yje si:
Michelle Williams (me të cilën ajo ka bashkëpunuar në katër filma),
Kristen Stewart,
Lily Gladstone, dhe
Laura Dern.
Reichardt vazhdon të japë mësim edhe në Bard College në Nju Jork, ku ka ligjëruar për filmin prej pothuajse 30 vitesh. Qysh në vitin 2014, ajo kishte vënë re se studentët e saj “nuk janë të zemëruar siç ishim ne dikur” dhe dukeshin “krejtësisht të paindinjuar … nuk shoh ndonjë shqetësim apo interes të thellë”.
Ky shqetësim përmendet sërish në filmin The Mastermind, ku personazhi Mooney është krejtësisht i pavetëdijshëm për trazirat sociale e politike të kohës së tij.
Reichardt thotë se situata me studentët e saj nuk ka ndryshuar fare:
“Koha e frikës ose e zemërimit ndaj ‘Sistemit’ ka përfunduar. Të gjithë kanë telefona dhe nuk kanë frikë nga fuqia korporative. Shkojnë e punojnë për kompani teknologjike dhe bëhen pjesë e tyre. Pra, nuk janë në konflikt me asgjë.”
Së fundmi, ajo dhe një mik i saj po u shpjegonin disa të rinjve konceptin e “shpërbërjes së parimeve për hir të parave” (selling out).
“Nuk kishin fare ide për çfarë po flisnim. Ishin si: ‘Ne thjesht duam të bëjmë para.’ Eh mirë. Ndoshta kanë mjaft gjëra kundër tyre që i shtyjnë në atë drejtim.”
Vetëm pasi përshëndetemi me një “fist bump” (përplasje grushtash në stilin modern) më bie ndër mend:
Ka një mënyrë të thjeshtë për t’i shpjeguar brezit Z çfarë është “selling out” –
Është pikërisht ajo gjë që Kelly Reichardt nuk e bën kurrë.
Përgatiti për botim: L.Veizi