Nëse Europa përfshihet në këtë konflikt të paligjshëm me Iranin, mbështetja publike për riarmatimin mund të shembet – dhe i vetmi përfitues do të jetë Putini.
Armida van Rij*
Edhe një herë, Donald Trump ka përdorur NATO-n si levë për t’i detyruar aleatët europianë të SHBA-së t’i nënshtrohen vullnetit të tij. Pas nisjes së një lufte të paprovokuar kundër Iranit, dhe pasi Teherani iu përgjigj duke mbyllur Ngushticën e Hormuzit – duke çuar në rritje të çmimeve të naftës – Trump tani kërkon që aleatët europianë të NATO-s të ndërhyjnë për të pastruar rrëmujën që ai vetë krijoi. Europianët nuk duhet të bëjnë asgjë të tillë.
Lufta e zgjedhur nga Trump kundër Iranit nuk po shkon mirë. Irani është kundërpërgjigjur duke goditur objektiva dhe aleatë amerikanë në Gjirin Persik. Të paktën 13 ushtarakë amerikanë janë vrarë deri tani – një shifër që zbehet përballë më shumë se 1,200 civilëve iranianë të vrarë. SHBA ka shpenzuar 16.5 miliardë dollarë vetëm në 12 ditët e para të luftës, më shumë se i gjithë buxheti i saj për ndihmë humanitare për vitin 2024. Çmimet e larta të naftës për një kohë të gjatë mund të çojnë në recesion në Europë dhe në pjesë të Azisë.
Shumica e qeverive europiane e kanë refuzuar thirrjen e Trump për ndërhyrje. Siç u shpreh ministri gjerman i Mbrojtjes, Boris Pistorius: “Nuk është lufta jonë. Nuk e nisëm ne.” Megjithatë, disa – siç la të kuptohet kryeministri britanik Keir Starmer – po shqyrtojnë një “plan […] që mund të rikthejë lirinë e lundrimit në rajon”.
Kaja Kallas, përfaqësuesja e lartë e BE-së për politikën e jashtme, sugjeroi ndryshimin e mandatit të një operacioni detar të BE-së në Detin e Kuq, për ta shtrirë atë edhe në Ngushticën e Hormuzit – ndonëse për momentin qeveritë europiane janë kundër. Çdo lëvizje e forcave europiane drejt Gjirit rrit rrezikun që Europa të përfshihet drejtpërdrejt në konflikt, pasi Irani mund të godasë objektivat e tyre.
Europa nuk duhet të tërhiqet në këtë luftë të zgjedhur nga SHBA në Lindjen e Mesme. Një përfshirje e tillë do të minonte, ndër të tjera, mbështetjen publike për riarmatimin europian që synon të frenojë Rusinë. Ndërsa paqëndrueshmëria në Lindjen e Mesme ka pasoja për Europën, Rusia mbetet kërcënimi kryesor për sigurinë europiane – jo vetëm për shkak të pushtimit të Ukrainës, por edhe përmes sulmeve ndaj infrastrukturës kritike, sabotimeve dhe fushatave të dezinformimit që dobësojnë kohezionin shoqëror dhe demokracitë europiane. Qëllimi i Rusisë është destabilizimi i Europës dhe dobësimi i NATO-s.
Lufta në Gjirin Persik vjen në një moment kur qeveritë europiane, sidomos në Europën Perëndimore, po përpiqen të bindin qytetarët të mbështesin shpenzime të vështira, por të domosdoshme – për të rritur buxhetet e mbrojtjes dhe për të ulur varësinë nga SHBA. Kjo është e vështirë në një kohë krize të kostos së jetesës, e përkeqësuar edhe nga kjo luftë. Çdo mbështetje e fituar për vendime të tilla do të humbasë nëse Europa tërhiqet në konfliktin e Lindjes së Mesme.
Qeveritë europiane përballen tashmë me akuza për standarde të dyfishta për mungesën e reagimit ndaj veprimeve të Izraelit në Gaza pas 7 tetorit 2023. Lufta e fundit e SHBA-së dhe Izraelit kundër Iranit konsiderohet gjithashtu e paligjshme dhe e papëlqyer nga publiku europian: në Britani dhe Gjermani, rreth 60% janë kundër; në Itali 56%, dhe në Francë 63%. Në përgjithësi, Trump mbetet jopopullor në Europë.
SHBA nuk ka më kontroll të plotë mbi mënyrën dhe kohën e përfundimit të kësaj lufte – reagimi i Iranit e ka bërë këtë të qartë. Negociatat për një zgjidhje dhe një armëpushim janë të vështira, pasi Irani nuk ka treguar gatishmëri. Në vend që të përshkallëzojnë konfliktin, qeveritë europiane duhet të përdorin ndikimin e tyre – sado të vogël – për ta shtyrë SHBA-në drejt de-eskalimit.
Ndërkohë, forcat europiane në Mesdheun Lindor dhe në Gjirin Persik duhet të mbajnë një qëndrim mbrojtës, duke u fokusuar në ndalimin e raketave dhe mbrojtjen e trupave ekzistuese, duke shmangur dërgimin e forcave të reja në rajon.
Kërkesat e Trump ndaj Europës nuk do të jenë të fundit. Deri tani, sa herë ai ka kërcënuar të tërhiqet nga NATO apo të ndërpresë ndihmën për Ukrainën, Europa ose ka mbushur boshllëkun, ose ai është tërhequr. Edhe në këtë rast, qeveritë europiane duhet të qëndrojnë të vendosura për të mos u përfshirë në konflikt – përveçse për të mbështetur një zgjidhje diplomatike. Nëse duan mbështetjen e publikut për rritjen e shpenzimeve ushtarake, kjo është rruga e vetme.
*Armida van Rij është studiuese e lartë në Qendrën për Reformën Europiane/ Përgatiti për botim: L.Veizi