Gaby Hinsliff
“Jo lufta jonë, jo problemi ynë.”
Për javë të tëra, ky ka qenë qëndrimi gjithnjë e më i sigurt i Evropës ndaj konfliktit në Iran: nuk e kërkoi këtë përplasje të menduar keq, nuk mund të pritet të përfshihet kur nuk dihet çfarë krimesh lufte mund të marrë në konsideratë më pas Donald Trump, dhe sigurisht nuk ka asnjë detyrim ta nxjerrë atë nga gropa ku ka hyrë vetë me kokëfortësi. Për Keir Starmer, në veçanti, qëndrimi jashtë luftës dhe shfaqja e pakënaqësisë ka qenë një rast i rrallë: të bëjë atë që Partia Laburiste dëshiron dëshpërimisht, por që është njëkohësisht edhe gjëja e duhur dhe e popullarizuar. Problemi me “jo lufta jonë, jo problemi ynë” është se, që nga ky fundjavë, vetëm gjysma e saj mbetet e vërtetë.
Nuk është ende lufta jonë: Downing Street ka përjashtuar dërgimin e anijeve luftarake për t’iu bashkuar bllokadës së re detare të Trump ndaj Iranit, e cila synon t’i kundërvihet Teheranit duke i penguar eksportin e naftës, nëse nuk lejon kalim të lirë në ngushticën e Hormuzit për të gjithë. Por vendimi i presidentit për të përshkallëzuar sërish, në vend që të negociojë, e kthen këtë në një problem për të gjithë, duam apo s’duam.
Me rritjen e çmimeve të naftës dhe rënien e rezervave sapo tregjet u hapën pas fundjavës, takimi i planifikuar prej kohësh i FMN-së në Uashington u shndërrua në një samit krize para se Rachel Reeves të zbriste nga avioni. Me shpresat për një fund të shpejtë të konfliktit që zbehen, parashikimet për rritjen globale po rishikohen në ulje, duke paralajmëruar një goditje të zgjatur energjetike — pavarësisht mundësisë që Trump të ndryshojë mendje në çdo moment.
Pasojat mund të jenë dramatike: për vendet më të varfra, Kombet e Bashkuara paralajmërojnë “zhvillim në të kundërt”, ndërsa për vendet më të pasura rreziku i paqëndrueshmërisë politike rritet. Në Britani, ku pritej që standardi i jetesës të rritej këtë vit, tashmë parashikohet e kundërta. Bizneset e vogla po ndjejnë goditjen, ndërsa rritja e çmimeve të karburanteve godet drejtpërdrejt tregtarët dhe transportin.
Nëse rrjedha e mallrave nuk rikthehet shpejt në normalitet përmes Gjirit, nuk rrezikohen vetëm fluturimet apo furnizimi me karburant. Horizonti përfshin mungesa të ilaçeve, plehrave kimike dhe madje edhe heliumit — element kyç për pajisje spitalore dhe prodhim teknologjik. SHBA mund ta ketë krijuar këtë situatë, por të gjithë po e paguajnë koston.
Ndërkohë, kërcënimet e Trump për të ndaluar cisternat që të arrijnë portet iraniane, apo për të sekuestruar anije që paguajnë Iranin për kalim të sigurt, rrezikojnë një përshkallëzim të rrezikshëm. Çfarë ndodh nëse kjo përplasje përfshin vende të tjera, si Kina, anijet e së cilës kanë kaluar lirshëm në ngushticë? Interesi i përbashkët tani është të gjendet një rrugëdalje që i lejon Trump të tërhiqet pa humbur fytyrën.
Dy gjëra janë bërë të qarta këtë javë: së pari, ai dëshiron të dalë nga kjo luftë; së dyti, nuk di si. Përpjekja për të zgjidhur një marrëveshje komplekse bërthamore brenda 24 orëve ishte një iluzion. Administrata e tij, tashmë e privuar nga ekspertiza tradicionale diplomatike dhe ushtarake, po reagon me atë që di më mirë: përshkallëzim.
Por këtë herë, nga një pozicion dobësie.
Në SHBA, Trump është përballur me pakënaqësi publike, ndërsa brenda vetë kampit të tij politik ka përçarje. Edhe figura si JD Vance duket se distancohen nga kjo strategji. Në Evropë, ndërkohë, zhvillimet politike — si humbja e Viktor Orbán në Hungari — tregojnë se populizmi nuk garanton imunitet ndaj dështimit ekonomik.
Në këtë kontekst, edhe një zë i papritur si Boris Johnson sjell një ide që nuk mund të injorohet: Evropa ka interes të ndihmojë SHBA-në të dalë nga kjo situatë. Jo për altruizëm, por për vetëmbrojtje.
Sigurisht, kjo nuk nënkupton përfshirje ushtarake të drejtpërdrejtë. SHBA-së i duhen më shumë diplomatë sesa ushtarë. Evropa duhet të gjejë kanale komunikimi dhe figura që Trump i respekton — jo ata që e kanë sulmuar publikisht.
Sepse në fund, problemi është ky: një Trump i dobësuar është një Trump i rrezikshëm. Një ngushticë e bllokuar është një ekonomi globale e paralizuar. Dhe një krizë e tillë nuk njeh kufij.
Për mirë apo për keq, kjo nuk është më vetëm lufta e tij. Është problemi i të gjithëve.
Burimi: theguardian.com/ Përgatiti për botim: L.Veizi