Administrata e Presidentit Donald Trump po i kërkon Gjykatës Penale Ndërkombëtare të ndryshojë dokumentin e saj themelues, në mënyrë që të garantojë se institucioni nuk do të hetojë vetë Presidentin republikan dhe zyrtarët e tij më të lartë.
Një zyrtar i administratës Trump konfirmon se, nëse kjo kërkesë nuk merret parasysh, SHBA-ja do të vendosë sanksione të reja kundër gjykatës, shkruan A2.
Sipas tij, nëse ICC nuk i plotëson këtë kërkesë dhe dy të tjera, ndërprerjen e hetimeve ndaj liderëve izraelitë lidhur me luftën në Gaza, si dhe mbylljen zyrtare të hetimit të mëparshëm ndaj trupave amerikane për veprimet e tyre në Afganistan, atëherë Uashingtoni mund të penalizojë disa zyrtarë shtesë të ICC-së, madje edhe vetë institucionin.
“ICC-ja u krijua për të vendosur përgjegjësi individuale ndaj shkelësve të normave themelore të së drejtës ndërkombëtare në një kontekst ndërkombëtar. Për herë të parë, një gjykatë e përhershme penale ndërkombëtare nisi ndjekjen penale të atyre që në mënyrë të përditshme i quajmë ‘kriminelë lufte”, shpjegon Gerry Simpson.
Por, si funksionon gjykata?
Statuti i Romës, dokumenti themelues i ICC-së, u kërkon të gjitha 124 shteteve anëtare të arrestojnë dhe dorëzojnë çdo person për të cilin gjykata ka lëshuar urdhër-arresti, nëse ai shkel territorin e tyre. Por, në praktikë, kjo është shumë e vështirë për t’u zbatuar, thotë profesori i të drejtës ndërkombëtare në London School of Economics, Gerry Simpson: “Është shumë e vështirë të zbatosh një urdhër-arresti. E kemi parë me Afrikën e Jugut dhe al-Bashir. Gjykata as nuk e referoi rastin te Asambleja e Shteteve. Ka një dimension juridik, por edhe një politik – dhe politika lidhet ngushtë me diplomacinë”.
Lëshimi i një urdhër-arresti nuk e ndalon menjëherë lirinë e lëvizjes së një individi. Megjithatë, ai rrezikon arrestimin nëse udhëton drejt një shteti nënshkrues, gjë që mund të ndikojë në vendimmarrjen e tij: “Procesi është i gjatë: çështja i referohet gjykatës nga një shtet, Këshilli i Sigurimit, ose nga prokurori. Më pas dhoma paraprake vendos nëse mund të lëshohet urdhër-arresti. Pasi lëshohet, urdhër-arresti bëhet detyrues për çdo shtet që ka në territor të dyshuarin”.
Por, çfarë ndodh kur shtetet nuk zbatojnë urdhër-arrestin?
Sanksioni formal është referimi i çështjes te Asambleja e Shteteve Anëtare dhe, në fund, te Këshilli i Sigurimit të OKB-së. Ka pasur disa raste moszbatimi. Presidenti sudanez Omar al-Bashir, i akuzuar në vitin 2009 për gjenocid në Darfur, qëndroi në pushtet edhe një dekadë, derisa u rrëzua nga një grusht shteti. Gjatë viteve në pushtet ai udhëtoi në shumë vende afrikane dhe arabe – përfshirë shtete anëtare të ICC-së si Çadi, Xhibuti, Jordania, Kenia, Malaui, Afrika e Jugut dhe Uganda – të cilat refuzuan ta arrestonin.
Gjykata i qortoi apo i referoi ato raste te Këshilli i Sigurimit.
Prokurori Julian Nicholls thotë: “Afrika e Jugut nuk përmbushi detyrimin për të arrestuar dhe dorëzuar al-Bashir. Duke marrë parasysh gravitetin e rastit dhe rrethanat, ne kërkojmë referimin e çështjes te Asambleja e Shteteve Anëtare dhe te Këshilli i Sigurimit”.
“Nëse një shtet palë nuk zbaton urdhër-arrestin, çështja mund të përfundojë në Asamble dhe, në fund, në Këshillin e Sigurimit. ICC vetë nuk mund të bëjë shumë”, shpjegon Simpson./K.M