Përgatiti: Leonard Veizi
Tetori i vitit 1962. Bota ishte në prag të kolapsit.
Fotografitë e marra nga avionët spiunë amerikanë U-2 mbi Kubë tregojnë diçka që askush nuk donte ta besonte: Bashkimi Sovjetik po instalonte raketa bërthamore me rreze të mesme veprimi, vetëm 145 kilometra nga brigjet e Floridës. Në Uashington, presidenti Xhon F. Kenedi mbledh Këshillin e Sigurisë Kombëtare. Në Moskë, Nikita Hrushovi pret.
Për 13 ditë, njerëzimi ishte më afër se kurrë luftës bërthamore. Kjo do të mbahet mend si Kriza e Raketave në Kubë.
Përgjigja e Shteteve të Bashkuara ishte e menjëhershme: një bllokadë detare e ishullit, e quajtur zyrtarisht “karantinë”. Qëllimi ishte të ndalohej çdo anije sovjetike që transportonte raketa të tjera. Për ta realizuar këtë, SHBA-të dërguan në Karaibe flotën më të madhe të mbledhur që nga Lufta e Dytë Botërore. Në qendër të saj, si simbol i fuqisë së re amerikane, ishte një anije që kishte hyrë në shërbim vetëm një vit më parë: USS Enterprise.
Ishte hera e parë që doktrina e parandalimit bërthamor po testohej në det, në kohë reale.
Gjiganti i Luftës së Ftohtë
Vetëm dy vjet më parë, në 1960, në kulmin e garës për dominim teknologjik, Marina Amerikane kishte lëshuar në ujë diçka që bota nuk kishte parë kurrë.
USS Enterprise (CVN-65), më parë CVA(N)-65, ishte anija e tetë që mbante emrin legjendar “Enterprise” dhe e para në historinë e njerëzimit me propulsion bërthamor. Ashtu si paraardhësja e saj e Luftës së Dytë Botërore, CV-6, ajo e trashëgoi menjëherë nofkën “Big E” – E Madhja.
Ajo u projektua në kuadër të projektit SCB 160 për të qenë anija e parë e një klase prej gjashtë aeroplanmbajtësesh bërthamore. Por kostoja marramendëse e ndërtimit bëri që pesë të tjerat të mos ndërtoheshin kurrë. Ajo mbeti e vetmja në klasën e saj.
Kjo e bëri atë unike në çdo aspekt:
Përmasat dhe kapaciteti: Me një gjatësi prej 342 metrash, ajo është dhe sot e kësaj dite anija luftarake më e gjatë e ndërtuar ndonjëherë nga njeriu. Me një zhvendosje prej 94.781 tonësh metrikë, ajo renditet si klasa e tretë më e madhe e aeroplanmbajtëseve në histori, pas klasave Nimitz dhe Gerald R. Ford. Si një qytet lundrues, ajo strehonte një ekuipazh prej rreth 4.600 ushtarakësh dhe mund të mbante mbi 90 avionë luftarakë.
Zemra bërthamore: Enterprise është e vetmja aeroplanmbajtëse në histori që ka pasur më shumë se dy reaktorë. Ajo operonte me tetë reaktorë bërthamorë të tipit A2W, ku çdo reaktor zëvendësonte një nga kaldajat e vjetra me avull. Kjo i jepte asaj autonomi thuajse të pakufizuar – mund të lundronte me vite pa u furnizuar me karburant.
Inxhinieria: Ishte gjithashtu e vetmja aeroplanmbajtëse me katër timonë, dy më shumë se çdo klasë tjetër, me një trup që ngjante më shumë me atë të një kryqëzori të shpejtë sesa me një aeroplanmbajtëse. Fillimisht ishte menduar të përdorte katapultat e reja me djegie të brendshme C-14, por me ndërhyrjen e admiralit Hyman Rickover, babait të flotës bërthamore, sistemi u zëvendësua me katapultat e provuara me avull C-13, për të shmangur rreziqet dhe kostot shtesë.
Gjatë Krizës së Kubës, pikërisht ky kapacitet për të transportuar armë bërthamore dhe për t’u zhvendosur me shpejtësi marramendëse në çdo pikë strategjike të globit e bëri Enterprise-in gurthemelin e strategjisë amerikane.
Pas Krizës, ajo shërbeu për më shumë se gjysmë shekulli. Më 1 dhjetor 2012 u çaktivizua në Naval Station Norfolk, dhe më 3 shkurt 2017, pas 55 vitesh shërbim, u hoq përfundimisht nga Regjistri i Anijeve të Marinës. Në momentin e daljes nga shërbimi, ishte anija e tretë më e vjetër aktive në flotë, pas anijes historike prej druri USS Constitution dhe USS Pueblo.
Sot, ajo pret në Norfolk vendimin përfundimtar për fatin e saj, ndërsa emri i saj tashmë i është dhënë trashëgimtares së ardhshme, aeroplanmbajtëses së re të klasës Gerald R. Ford, USS Enterprise (CVN-80).