“Ked” është emri në anglisht i një familjeje mizash parazitare, Hippoboscidae, ku bën pjesë edhe miza e njohur e kuajve. Këto insekte ushqehen me gjakun e një game të gjerë kafshësh dhe parazitojnë dhjetëra specie në mbarë botën, nga lopët dhe delet te pëllumbat, turtujt e deri te drerët.
Mes tyre, Lipoptena andaluciensis, një specie e zbuluar në Spanjë në vitin 2023, është në qendër të një studimi të publikuar në Journal of Experimental Biology. Arsyeja? Shkencëtarët kanë zbuluar se kjo mizë ka një shikim shumë të mirë… por vetëm derisa gjen strehuesin e saj. Pasi vendoset mbi të, ajo heq dorë nga një pjesë e aftësisë për të parë, duke i përqendruar energjitë në procese të tjera jetësore.
Në kërkim të strehuesit
Familja Hippoboscidae përfshin rreth 200 specie, të gjitha parazitë të detyrueshëm, që do të thotë se nuk mund të mbijetojnë apo të riprodhohen pa një strehues. Këto miza janë të përhapura në të gjithë botën dhe kanë zhvilluar strategji të ndryshme për të gjetur organizmin ku do të ushqehen.
Për shembull, miza tse-tse ka një shikim shumë të zhvilluar, të cilin e përdor për të lokalizuar prenë. Në të kundërt, mizat parazitare të lakuriqëve të natës kalojnë të gjithë jetën mbi të njëjtin strehues dhe kanë shikim të dobët, pasi nuk u nevojitet për të mbijetuar. Lipoptena andaluciensis përfaqëson një rast të veçantë, sepse gjatë ciklit të saj jetësor alternon të dyja këto strategji.
Këtë e ka zbuluar një ekip studiuesish nga Aberystwyth University në Uells, i cili analizoi ekzemplarë të mbledhur në Toskanë, ku kjo specie është raportuar për herë të parë disa vite më parë. Midis tyre kishte miza të rritura me krahë, ende në kërkim të strehuesit, dhe miza pa krahë, të marra drejtpërdrejt nga drerët që kishin parazituar.
Analizat treguan se humbja e krahëve nuk është i vetmi ndryshim i madh që pësojnë këto insekte pasi gjejnë burimin e ushqimit.
Njih armikun tënd
Studiuesit u përqendruan te sytë e mizave, veçanërisht te proteinat e quajtura opsina, fotoreceptorë përgjegjës për shikimin gjatë ditës. Ata zbuluan se mizat e rritura, të cilat ende fluturojnë në kërkim të një strehuesi, kanë një sistem pamor shumë të ngjashëm me atë të mizës tse-tse për sa i përket aktivitetit të opsinave.
Megjithatë, sapo gjejnë strehuesin, aktiviteti i këtyre proteinave ulet me rreth 50%. Mizat nuk verbohen plotësisht, por humbasin gjysmën e mprehtësisë së shikimit.
Shpjegimi është i thjeshtë: të shohësh mirë kërkon shumë energji. Pasi kanë gjetur “tryezën” e tyre të ushqimit, këto miza nuk kanë më nevojë për një sistem pamor kaq të zhvilluar dhe energjinë e kursejnë për funksione të tjera fiziologjike, si tretja dhe riprodhimi, të cilat mbeten thelbësore.
Ky zbulim nuk është vetëm një kuriozitet shkencor. Duke qenë se mizat e familjes Hippoboscidae parazitojnë edhe bagëtinë, njohja e strategjive të tyre biologjike mund të ndihmojë në zhvillimin e metodave më efektive për kontrollin e tyre.