Last Updated on 27/06/2026 by Anisa
Tërmetet kanë shoqëruar historinë e njerëzimit për mijëra vite, duke lënë pas pasoja katastrofike në jetë njerëzore, ekonomi dhe qytetërime të tëra. Sipas të dhënave historike dhe vlerësimeve të Shërbimit Gjeologjik të SHBA-ve (USGS), dhjetë tërmetet më vdekjeprurëse të regjistruara kanë shkaktuar së bashku më shumë se 2.5 milionë viktima. Nëntë prej tyre kanë ndodhur në Azi, ndërsa Kina mban rekordin për numrin më të lartë të viktimave, me rreth 1.3 milionë jetë të humbura në tre ngjarje të ndryshme sizmike.
1. Tërmeti i Shaanxi, Kinë – 23 janar 1556
Viktima të vlerësuara: 830,000
I konsideruar si tërmeti më vdekjeprurës në histori, lëkundja goditi provincën veriperëndimore të Shaanxi gjatë sundimit të Dinastisë Ming. Studiuesit vlerësojnë se magnituda e tij ishte rreth 8.0. Rreth 840 kilometra katrorë u shkatërruan, ndërsa në disa zona humbën jetën afro 60% e popullsisë. Numri i lartë i viktimave lidhet edhe me faktin se shumë banorë jetonin në shpella të gërmuara në terrenin loess, të cilat u shembën gjatë tërmetit.
2. Tërmeti i Tangshan, Kinë – 28 korrik 1976
Viktima: rreth 255,000
Tërmeti me magnitudë 7.8 goditi qytetin industrial të Tangshan dhe konsiderohet katastrofa më e rëndë sizmike e shekullit XX. Brenda pak sekondash, mijëra ndërtesa u shembën, ndërsa rreth 800,000 persona mbetën të plagosur. Dëmet u ndjenë deri në Pekin.
3. Tërmeti i Aleppos, Siri – 11 tetor 1138
Viktima: mbi 230,000
Një nga katastrofat më të mëdha natyrore të Mesjetës, tërmeti goditi rajonin e Aleppos në Siri. Megjithëse magnituda nuk është përcaktuar me saktësi, kronikat historike flasin për një numër jashtëzakonisht të lartë viktimash dhe për shkatërrim të gjerë në qytetet përreth.
4. Tërmeti dhe cunami i Oqeanit Indian – 26 dhjetor 2004
Viktima: mbi 227,000
Një tërmet me magnitudë 9.1 pranë ishullit Sumatra në Indonezi shkaktoi një nga cunamet më shkatërrues të kohëve moderne. Valët gjigante prekën 14 vende përgjatë brigjeve të Oqeanit Indian, duke marrë jetën e qindra mijëra njerëzve dhe duke zhvendosur rreth 1.7 milion banorë.
5. Tërmeti i Haitit – 12 janar 2010
Viktima: rreth 222,000
Tërmeti me magnitudë 7.0 goditi afër kryeqytetit Port-au-Prince dhe u kthye në një tragjedi humanitare. Mbi 300,000 persona u plagosën, ndërsa rreth 1.3 milion njerëz mbetën pa strehë. Infrastruktura e dobët dhe ndërtesat jo rezistente ndaj tërmeteve e rënduan ndjeshëm bilancin.
6. Tërmeti i Damghan, Iran – 22 dhjetor 856
Viktima: mbi 200,000
Ky tërmet me magnitudë të vlerësuar 7.9 goditi rajonin e Damghan në Iranin verilindor dhe konsiderohet katastrofa sizmike më vdekjeprurëse në historinë e vendit.
7. Tërmeti i Haiyuan, Kinë – 16 dhjetor 1920
Viktima: mbi 200,000
I njohur edhe si tërmeti Ganyanchi, ai goditi provincën Ningxia në Kinë. Përveç humbjeve të mëdha njerëzore, tërmeti shkaktoi rrëshqitje masive të tokës që shkatërruan qindra fshatra.
8. Tërmeti i Ardabilit, Iran – 23 mars 893
Viktima: mbi 150,000
Një nga tërmetet më shkatërruese të epokës së hershme islame, ai goditi rajonin e Ardabilit në Iran dhe la pas një numër shumë të lartë viktimash sipas burimeve historike.
9. Tërmeti i Kantos, Japoni – 1 shtator 1923
Viktima: rreth 142,000
Tërmeti me magnitudë 7.9 goditi zonën Tokio–Yokohama dhe mbetet katastrofa natyrore më e rëndë në historinë moderne të Japonisë. Përveç shembjes së ndërtesave, zjarret e mëvonshme përfshinë mijëra banesa dhe përkeqësuan ndjeshëm bilancin njerëzor.
10. Tërmeti i Ashgabatit, Turkmenistan – 5 tetor 1948
Viktima: mbi 110,000
Tërmeti me magnitudë 7.3 goditi kryeqytetin e sotëm të Turkmenistanit, Ashgabatin. Pjesa më e madhe e qytetit u shkatërrua, ndërsa mijëra familje humbën shtëpitë dhe të afërmit e tyre. Megjithëse tërmetet më të fuqishme të regjistruara, si ai i Kilit në vitin 1960 (magnitudë 9.5), nuk kanë qenë domosdoshmërisht më vdekjeprurësit, historia tregon se numri i viktimave varet jo vetëm nga forca e lëkundjes, por edhe nga dendësia e popullsisë, cilësia e ndërtimeve dhe niveli i përgatitjes së komuniteteve për t’u përballur me katastrofa natyrore./ad