Më 13 tetor 1923, me dekret të posaçëm të Kuvendit Kombëtar të Madh të Turqisë, Ankaraja u shpall kryeqyteti i Republikës së sapoformuar turke.
Ky vendim historik, i marrë vetëm pak ditë para shpalljes zyrtare të Republikës së Turqisë (më 29 tetor 1923), i dha fund më shumë se 1.600 vjetëve në të cilët Stambolli kishte qenë qendër e perandorive të mëdha — fillimisht Bizantine, e më pas Otomane.
Konteksti historik
Pas rënies së Perandorisë Osmane dhe pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore, Turqia ndodhej në një periudhë të trazuar politike e ushtarake.
Ushtria kombëtare, nën drejtimin e Mustafa Qemal Ataturkut, kishte zhvilluar Luftën e Pavarësisë (1919–1922) kundër forcave pushtuese greke, britanike, franceze dhe italiane.
Pas fitores, u hodhën themelet e një shteti të ri laik dhe republikan, që do të zëvendësonte strukturën teokratike të perandorisë.
Pse u zgjodh Ankaraja?
Vendimi për të shpallur Ankaranë kryeqytet nuk ishte i rastësishëm. Ai kishte arsye strategjike, politike dhe simbolike:
Pozita gjeografike qendrore: Ankaraja ndodhet në zemër të Anadollit, duke qenë më e mbrojtur dhe më e lehtë për t’u lidhur me pjesët e tjera të vendit.
Siguria ushtarake: Stambolli, i rrethuar nga detet Marmara dhe i Zi, kishte komunikime të shumta ujore dhe mund të pushtohej lehtësisht nga fuqitë detare të huaja, siç kishte ndodhur gjatë luftës.
Simbolika e një fillimi të ri: Ataturku e shihte Ankaranë si simbol të Turqisë moderne – një qytet i thjeshtë, në zemër të tokës turke, larg ndikimeve të ish-perandorive dhe të elitave të vjetra osmane.
Qendër e lëvizjes kombëtare: Gjatë luftës për pavarësi, Ankaraja kishte shërbyer si selia e komandës ushtarake dhe si qendra e përkohshme e qeverisë së Ataturkut, ndaj u pa si vendi më natyral për të qenë kryeqendër e përhershme.
Pasojat dhe zhvillimi i mëvonshëm
Pas shpalljes së saj kryeqytet, Ankaraja u kthye në një kantier të madh ndërtimi. Brenda pak dekadash, ajo u transformua nga një qytet i vogël provincial në një metropol modern, me institucione shtetërore, universitete, ambasada dhe qendra kulturore.
Ky zhvillim përfaqësonte edhe modernizimin e Turqisë në frymën e reformave të Ataturkut: shtet laik, arsim modern, ligje civile perëndimore dhe barazi gjinore.
Ndërkohë, Stambolli vazhdoi të mbetej qendra kulturore, ekonomike dhe historike e vendit, duke ruajtur statusin e tij si një nga qytetet më të rëndësishme të botës.
Përgatiti: L.Veizi