Në fillim të vitit 1925, vetëm pak muaj pas shpalljes së Republikës së Turqisë, qeveria e re e Ankarasë mori një vendim që tronditi botën ortodokse: dëbimin nga Stambolli të Patriarkut Ekumenik Konstandin VI. Ngjarja ndodhi vetëm 43 ditë pasi ai ishte zgjedhur në krye të Patriarkanës së Kostandinopojës, një nga institucionet më të vjetra dhe më simbolike të krishterimit lindor.
Një zgjedhje e brishtë në një kohë trazirash
Konstandin VI u zgjodh Patriark në një periudhë jashtëzakonisht delikate. Perandoria Osmane kishte rënë, ndërsa Turqia po ndërtonte një shtet laik dhe nacionalist nën udhëheqjen e Mustafa Qemal Ataturkut. Marrëdhëniet mes shtetit të ri turk dhe pakicave fetare ishin të tensionuara, veçanërisht pas shkëmbimit të popullsive mes Greqisë dhe Turqisë, të sanksionuar nga Traktati i Lozanës në vitin 1923.
Edhe pse Patriarkana Ekumenike mbeti në Stamboll, autoritetet turke e shihnin me dyshim rolin e saj ndërkombëtar dhe ndikimin politik që ajo mund të ushtronte.
Vendimi i dëbimit
Në janar 1925, qeveria turke njoftoi zyrtarisht se Konstandin VI nuk mund të vazhdonte të qëndronte në territorin e Turqisë. Arsyeja formale ishte se ai konsiderohej pjesë e popullsisë greke që, sipas marrëveshjeve ndërkombëtare, duhej të largohej nga vendi. Vendimi u mor pa negociata të gjata dhe pa marrë parasysh statusin e veçantë historik të Patriarkanës.
Dëbimi i tij u krye shpejt dhe pa ceremoni, duke i dhënë ngjarjes një simbolikë të fortë: shteti i ri turk po afirmonte autoritetin e tij mbi institucionet fetare dhe po kufizonte rolin e tyre publik.
Mërgimi dhe dorëheqja
Pas dëbimit nga Stambolli, Konstandin VI u vendos në Greqi. I izoluar nga selia e tij tradicionale dhe i privuar nga mundësia për të ushtruar detyrën, ai vendosi të japë dorëheqjen nga posti i Patriarkut Ekumenik. Dorëheqja e tij shënoi një nga mandatet më të shkurtra në historinë e Patriarkanës së Kostandinopojës.
Pasoja historike
Ngjarja e vitit 1925 thelloi tensionet mes Ankarasë dhe Athinës dhe ngriti shqetësime të mëdha në botën ortodokse për fatin e Patriarkanës Ekumenike. Megjithatë, institucioni mbijetoi, edhe pse me kompetenca të kufizuara dhe nën mbikëqyrjen e rreptë të shtetit turk.
Dëbimi i Konstandin VI mbetet një episod domethënës i historisë së Turqisë moderne: një shembull se si ndërtimi i një shteti të ri laik dhe nacionalist u shoqërua me vendime të ashpra, që lanë gjurmë të thella në marrëdhëniet fetare dhe ndërkombëtare të rajonit.
Përgatiti: L.Veizi