Në fillim të shekullit XX, kur hijet e luftës dhe intrigës përshkonin Evropën si mjegulla e mëngjesit mbi Londër, një emër përshpëritej në korridoret e diplomacisë, në kazinotë e Monte Carlos dhe në tavolinat e errëta të spiunazhit: Sidney Reilly. Ai ishte njeriu pa komb, pa fytyrë të qëndrueshme, pa të kaluar të verifikueshme — dhe pikërisht kjo e bënte aq të rrezikshëm.
Lindur në Odesë (ndoshta me emrin Shlomo Rosenblum), në një familje hebreje të varfër, ai e nisi jetën si aventurier, mashtrues dhe mjeshtër i mbijetesës. Pas një serie udhëtimesh misterioze — nga Brazili në Paris, e më pas në Londër — ai u shfaq si një zotëri elegant, me pasaportë britanike dhe me një emër të ri: Sidney George Reilly.
Në Londër, në vitet para Luftës së Parë Botërore, ai u bë njeriu që dinte gjithçka dhe njihte të gjithë. U martua me një të vejë të pasur, duke siguruar hyrjen në qarqet e larta të shoqërisë britanike. Por nën maskën e një aristokrati të sjellshëm, fshihej një mendje e mprehtë si thikë dhe një shpirt që ushqehej me rrezik. Reilly u rekrutua nga Secret Intelligence Service – ajo që më vonë do të njihej si MI6 – dhe shumë shpejt fitoi reputacionin e një mjeshtri të spiunazhit ndërkombëtar.
Gjatë Luftës së Parë Botërore, ai operoi në Gjermani, Holandë, dhe në frontin rus. Me pasaportë të rreme, nën emra të ndryshëm – “Konradi”, “Sigmund Rosenblum”, “Reed”, “Evreinov” – ai tregtonte armë, sekrete dhe besnikëri për të gjitha palët, por gjithmonë për qëllimin e vetëm të Anglisë. Ishte ai që furnizonte informacion mbi flotën gjermane, që negocionte marrëveshje të errëta me industrialistë rusë, dhe që përhapte rrjete ndikimi në oborret e Europës Lindore.
Por fama e tij më e madhe erdhi në vitin 1918, gjatë komplotit të njohur si “Reilly Plot”: një përpjekje për të përmbysur qeverinë bolshevike në Rusi dhe për të vrarë Leninin. Ishte plani më i guximshëm i MI6 në territorin sovjetik — dhe Reilly ishte në zemër të tij. Ai u takua fshehurazi me oficerë të Ushtrisë së Kuqe, duke i nxitur të ngrinin krye kundër regjimit komunist. Por OGPU, paraardhësja e famshme e KGB-së, kishte tashmë hijen e tij në gjurmë. Komploti u zbulua, bashkëpunëtorët u arrestuan dhe ekzekutuan, ndërsa Reilly arriti të arratisej me mrekulli përmes Finlandës.
Pas kësaj, ai jetoi vite të tëra si fantazmë – duke lëvizur midis Parisit, Londrës e New York-ut. Ishte kthyer në një legjendë të gjallë. Gazetat britanike e quajtën “Spiuni i Shekullit”, ndërsa disa madje besonin se ai ishte frymëzimi për personazhin e mëvonshëm të Ian Fleming, James Bond. Por pas lavdisë së errët, fshihej një njeri i lodhur nga paranoja dhe zhgënjimi. Ai besonte se vetëm ai mund të rrëzonte komunizmin.
Në vitin 1925, i shtyrë nga ideali apo nga egoja, Reilly ra në grackën e kundërzbulimit sovjetik. OGPU e joshën me një mesazh të rremë se në Rusi kishte lindur një lëvizje antikomuniste që kërkonte ndihmën e tij. Ai kaloi kufirin finlandez dhe ra menjëherë në duart e agjentëve sovjetikë. Pas torturave të gjata dhe marrjeve në pyetje në Lubyanka, selia famëkeqe e OGPU-së në Moskë, Reilly pranoi identitetin e tij të vërtetë.
Në tetor të po atij viti, në moshën 52-vjeçare, Sidney Reilly u nxor natën nga qelia, i lidhur dhe i zverdhur nga torturat. Në një pyll të ftohtë pranë Moskës, një plumb i vetëm në zverk i dha fund jetës së njeriut që kishte përfituar nga kaosi i një kontinenti të tërë. Trupi i tij u gropos pa emër, pa varr, pa nderim — siç i ka hije një fantazme të botës së errësirës.
Por legjenda nuk vdiq. Në korridoret e MI6, në tavolinat e spiunazhit perëndimor, dhe në librat e historisë, Sidney Reilly mbeti përherë simboli i spiunëve të lindur për të jetuar në hije: njeriu që luajti me perandoritë, dashuroi me pasion dhe vdiq pa zhurmë – në shërbim të një ideali që nuk ekzistonte më.
Përgatiti: L.Veizi