Në shkurt të vitit 1945, në fundin e përgjakshëm të Luftës së Dytë Botërore, kryeqyteti i Filipineve, Manila, u çlirua nga forcat e kombinuara filipinase dhe amerikane pas një beteje të ashpër kundër ushtrisë japoneze perandorake.
Operacioni për rimarrjen e qytetit nisi pasi gjenerali amerikan Douglas MacArthur u rikthye në arkipelag, duke përmbushur premtimin e tij të famshëm “I shall return”. Beteja për Manilën zgjati nga 3 shkurti deri më 3 mars 1945 dhe u shndërrua në një nga përplasjet urbane më shkatërrimtare të luftës në Paqësor.
Qyteti i dytë më i shkatërruar në botë
Kur armët pushuan, tabloja ishte apokaliptike. Manila konsiderohej qyteti i dytë më i shkatërruar në botë pas Warsaw. Pothuajse të gjitha strukturat u rrafshuan, veçanërisht në lagjen historike Intramuros, zemra koloniale spanjolle e qytetit, e cila u kthye në gërmadhë.
Ndërtesa historike, kisha, institucione publike dhe banesa u shkatërruan nga bombardimet intensive, artileria dhe luftimet trup më trup. Zjarret përfshinë zona të tëra, ndërsa popullsia civile mbeti e bllokuar mes dy zjarreve.
Tragjedia njerëzore
Çmimi i çlirimit ishte i tmerrshëm. Rreth 100 mijë civilë humbën jetën gjatë betejës dhe masakrave që shoqëruan tërheqjen japoneze. Shumë prej tyre u vranë në mënyrë brutale, në atë që historia e njeh si Masakra e Manilës — një nga tragjeditë më të rënda urbane të Luftës së Dytë Botërore në Azi.
Çlirimi i Manilës shënoi fundin e pushtimit japonez në kryeqytet dhe hapi rrugën për rikthimin e administrimit filipinas, por qyteti që doli nga hiri i luftës nuk ishte më ai i dikurshmi. Rindërtimi do të kërkonte vite të tëra dhe plagët do të mbeteshin për breza.
Manila e vitit 1945 mbetet simbol i shkatërrimit ekstrem që lufta moderne mund t’i sjellë një qyteti — dhe i sakrificës së një populli të zënë në mes të historisë së madhe të shekullit XX.
Përgatiti: L.Veizi