Në pranverën e vitit 1945, ndërsa Lufta e Dytë Botërore po i afrohej fundit në Evropë, Hungaria u kthye në një nga fushëbetejat më të përgjakshme të kontinentit. Trupat e Ushtrisë së Kuqe sovjetike hynë në territorin hungarez me objektivin për të dëbuar forcat naziste gjermane dhe aleatët e tyre vendas. Ajo që në fillim u paraqit si një operacion çlirimtar, do të kishte pasoja shumë më të gjata dhe më të ndërlikuara për vendin.
Beteja për Hungarinë, e zhvilluar kryesisht mes fundit të vitit 1944 dhe fillimit të vitit 1945, zgjati mbi dy muaj dhe u karakterizua nga luftime të ashpra urbane dhe përplasje të drejtpërdrejta mes forcave sovjetike dhe atyre gjermano-hungareze. Kryeqyteti, Budapesti, u kthye në simbolin e kësaj rezistence të dëshpëruar, ku rrugët dhe ndërtesat u shndërruan në pika zjarri dhe mbijetese.
Çmimi i këtij “çlirimi” ishte i rëndë. Mijëra ushtarë sovjetikë humbën jetën gjatë ofensivës, ndërsa humbjet në radhët e ushtrisë gjermane dhe asaj hungareze ishin po ashtu të mëdha. Por përtej shifrave ushtarake, ishte popullsia civile ajo që mbajti barrën më të rëndë: qytete të shkatërruara, ekonomi e rrënuar dhe një shoqëri e tronditur nga dhuna dhe pasiguria.
Me largimin e trupave gjermane, Hungaria hyri në një fazë të re historike. Ushtria sovjetike, e cila kishte ardhur si forcë çlirimtare, nuk u tërhoq. Përkundrazi, prania e saj u bë gjithnjë e më e qëndrueshme dhe ndikimi politik i Moskës filloi të thellohej në strukturat e shtetit hungarez.
Në vitet që pasuan, Hungaria u përfshi gradualisht në orbitën sovjetike, duke u shndërruar në një nga vendet kyçe të bllokut lindor. Sistemi politik u transformua sipas modelit komunist, ndërsa liritë politike dhe ekonomike u kufizuan ndjeshëm. Ajo që nisi si çlirim nga një pushtim i huaj, përfundoi në një varësi të re gjeopolitike.
Historia e Hungarisë në vitin 1945 mbetet një shembull domethënës i paradokseve të luftës: kufiri i paqartë mes çlirimit dhe pushtimit, mes shpresës dhe realitetit politik. Një kapitull që tregon se fundi i një lufte nuk sjell gjithmonë fillimin e një lirie të plotë.
Përgatiti: L.Veizi