Përgatiti: Leonard Veizi
Historia e terrorizmit modern njeh data kur dhuna godet jo vetëm njerëzit që humbin jetën, por edhe institucionet politike, qytetet dhe shoqëritë që mbeten pas. Më 12 tetor 1984, një bombë e vendosur në hotelin Grand Brighton në Angli synoi të vriste kryeministren britanike Margaret Theçer dhe drejtues të tjerë të Partisë Konservatore…
…Pak para orës 3 të mëngjesit të 12 tetorit 1984, një shpërthim i fuqishëm tronditi hotelin “Grand Brighton”, në bregdetin jugor të Anglisë. Në ndërtesë po qëndronin Margaret Theçer, kryeministrja britanike, ministra të kabinetit dhe përfaqësues të tjerë të Partisë Konservatore, të mbledhur në qytet për konferencën e përvitshme të partisë. Bomba kishte një objektiv të qartë: të vriste Thatcherin dhe një pjesë të rëndësishme të qeverisë së saj.
Për disa çaste, hoteli elegant buzë detit u shndërrua në një ndërtesë të shembur, mes rrënojave, pluhurit dhe britmave të të plagosurve. Shpërthimi dëmtoi rëndë katet e sipërme dhe shembi një pjesë të strukturës. Në bilancin përfundimtar, pesë persona humbën jetën dhe 31 të tjerë u plagosën, sipas disa burimeve historike; në deklaratat zyrtare të ditëve të para u raportuan 32 të plagosur.
Mes viktimave ishte deputeti konservator Sir Entoni Beri. Humbën jetën gjithashtu Zhan Shatoku, Erik Tejlor dhe Roberta Uejkëmi. Për këtë të fundit, shpërthimi ishte veçanërisht tragjik: bashkëshorti i saj, John Wakeham, një figurë e rëndësishme e Partisë Konservatore, mbijetoi, megjithëse u plagos rëndë.
Një atentat i planifikuar prej muajsh
Përgjegjësinë e mori përsipër krahu i përkohshëm i Ushtrisë Republikane Irlandeze, i njohur si IRA e Përkohshme (Provisional IRA). Organizata zhvillonte një fushatë të armatosur kundër sundimit britanik në Irlandën e Veriut dhe e konsideronte qeverinë e Londrës si kundërshtaren kryesore të synimit të saj për bashkimin e Irlandës.
Atentati në Brighton nuk ishte një shpërthim i rastësishëm. Bomba ishte vendosur paraprakisht në hotel, në kuadër të një operacioni të përgatitur për të goditur drejtuesit konservatorë gjatë konferencës së tyre vjetore. Sulmi synonte jo vetëm kryeministren, por edhe ministra të tjerë të kabinetit, duke e kthyer një goditje terroriste në përpjekje për të asgjësuar një pjesë të udhëheqjes së shtetit britanik.
Theçer shpëton, qeveria mbetet në këmbë
Margaret Theçer ndodhej në hotel kur shpërtheu bomba. Ajo dhe bashkëshorti i saj, Denis Theçer , kishin qëndruar zgjuar deri vonë, ndërsa kryeministrja punonte për fjalimin që do të mbante në konferencën e partisë. Ajo ishte ende në dhomën e saj pak para shpërthimit, por bomba nuk e vrau dhe ajo doli e padëmtuar.
Në kujtimet e saj, Theçer ka treguar se po punonte për tekstin e fjalimit deri në orët e para të mëngjesit. Shpërthimi ndodhi pak pas përfundimit të punës së saj, duke e kthyer natën e zakonshme të përgatitjeve politike në një nga episodet më të rënda të jetës së saj publike.
Reagimi i saj ishte i prerë: konferenca nuk duhej të ndërpritej. Theçer këmbënguli që aktivitetet politike të vazhdonin dhe mbajti fjalimin e planifikuar, duke e paraqitur vazhdimin e punës si përgjigje ndaj atyre që kërkonin ta paralizonin qeverinë me dhunë.
Sulmi shkaktoi tronditje të thellë në Britani. Ai ngriti pyetje të rënda për sigurinë e drejtuesve politikë dhe tregoi se konflikti i Irlandës së Veriut nuk kufizohej brenda kufijve të saj: dhuna mund të arrinte edhe në zemër të jetës politike britanike.
Atentati i Brightonit dështoi në objektivin e tij kryesor. Theçer mbijetoi, qeveria nuk u rrëzua dhe konferenca vazhdoi. Por pesë jetë të humbura dhe dhjetëra të plagosur mbetën dëshmi se, në konfliktin e Irlandës së Veriut, terrorizmi kishte kaluar në një fazë ku shënjestra nuk ishte më vetëm një institucion apo një forcë e armatosur, por vetë udhëheqja politike e kundërshtarit.