Në dhjetorin e vitit 1989, Mesdheu u bë skena e një prej momenteve më të rëndësishme në historinë politike të shekullit XX. Në ujërat e Maltës, Presidenti amerikan George H. W. Bush dhe Sekretari i Parë i Bashkimit Sovjetik, Mikhail Gorbachev, zhvilluan një takim dyditor që do të njihej më vonë si Samiti i Maltës – një ngjarje që shumë historianë e shohin si pikën e kthesës që i dha fund Luftës së Ftohtë.
Takimi, i zhvilluar midis 2 dhe 3 dhjetorit 1989, erdhi në një periudhë kur Europa po përjetonte tronditje të thella politike. Muri i Berlinit sapo ishte shembur, regjimet komuniste në Europën Lindore po rrëzoheshin një nga një, dhe bota po kërkonte me ngulm një orientim të ri. Në këtë atmosferë të tensionuar, Bush dhe Gorbachev u ulën përballë njëri-tjetrit në bordin e një anijeje sovjetike dhe më pas në një anije amerikane, teksa deti i trazuar i Mesdheut dukej sikur pasqyronte pasigurinë e kohës.
Edhe pse nuk u nënshkrua asnjë marrëveshje formale, deklaratat që dolën nga samiti mbartnin një peshë historike të jashtëzakonshme. Gorbachev dhe Bush pranuan publikisht se konfrontimi mes dy superfuqive kishte arritur fundin dhe se duhej hapur rruga për një epokë të re bashkëpunimi. Bush deklaroi se SHBA nuk e shihte më Bashkimin Sovjetik si armik, ndërsa Gorbachev nënvizoi se Lufta e Ftohtë “tani i përkiste së shkuarës”.
Bisedimet mes dy liderëve preknin tema të mprehta të epokës: çarmatimin bërthamor, tranzicionin e Europës Lindore drejt demokracisë, sfidat ekonomike të BRSS-së dhe të ardhmen e marrëdhënieve ndërkombëtare. Ajo që i dha legjitimitet samitit ishte pikërisht vullneti i dy udhëheqësve për t’i dhënë fund dekadave të rivalitetit ideologjik, politik dhe ushtarak që kishin mbajtur botën nën kërcënimin e vazhdueshëm të konfliktit bërthamor.
Samiti i Maltës u cilësua shpesh si “fillimi i fundit” të Luftës së Ftohtë. Ngjarjet që pasuan e vërtetuan këtë: Pakti i Varshavës u shpërbë vetëm pak vite më vonë, ndërsa Bashkimi Sovjetik vetë u shkri në vitin 1991. Megjithëse disa analistë argumentojnë se procesi i shuarjes së tensioneve kishte nisur më herët, Malta mbetet simboli i momentit kur dy superfuqitë shpallën publikisht fundin e armiqësisë së tyre.
Sot, Samiti i Maltës kujtohet si një prej fazave më të rëndësishme të tranzicionit global nga botë bipolare drejt një rendi të ri ndërkombëtar. Ai mbetet dëshmi e fuqisë së diplomacisë dhe e faktit se edhe pas dekadave të polarizimit, udhëheqësit mund të zgjedhin rrugën e dialogut përballë përplasjes.
Përgatiti: L.Veizi