Në dhjetor të vitit 1994, ndërsa bota përpiqej ende të kuptonte përmasat e katastrofës njerëzore që kishte përfshirë Ruandën, në selinë e Kombeve të Bashkuara zhvilloheshin debate të ethshme mbi reagimin ndërkombëtar. Pikërisht më 10 dhjetor, Maurice Baril – këshilltar ushtarak i Sekretarit të Përgjithshëm të OKB-së dhe njëkohësisht drejtues i Divizionit Ushtarak të Departamentit të Operacioneve Paqeruajtëse – rekomandoi që forcat shumëkombëshe të dislokuara në Zaire të qëndronin në gadishmëri. Ishte një paralajmërim i vonuar, në një kohë kur tragjedia kishte marrë përmasa të pakthyeshme.
Në Ruandë, përplasja etnike mes fisit tuci dhe atij hutu kishte shpërthyer në një gjenocid të planifikuar dhe të ushqyer prej vite konfliktesh, propagande dhe urrejtjeje. Vetëm brenda një periudhe prej rreth 100 ditësh, nga prilli në korrik 1994, vendi u zhyt në një kasaphanë të pashembullt: më shumë se 500 mijë njerëz u masakruan, sipas vlerësimeve të Human Rights Watch. Disa burime të tjera shkojnë edhe më tej, duke e çuar numrin e viktimave deri në 1 milionë – mbi 20% të popullsisë së vendit në atë kohë.
Pamjet e asaj periudhe mbeten sot ndër më tronditëset e shekullit XX: familje të tëra të zhdukura, fshatra të djegura, njerëz që kërkonin strehë në kampet e refugjatëve në Zaire dhe Burundi, ndërsa komuniteti ndërkombëtar reagonte me ngadalësi paralizuese. Forcat paqeruajtëse të OKB-së, të kufizuara në mandat dhe të pamjaftueshme në numër, u gjendën të paafta për të ndalur gjakderdhjen.
Kjo tragjedi mbetet një nga dështimet më të mëdha të diplomacisë botërore dhe një thirrje e vazhdueshme për vigjilencë: se urrejtja, propaganda dhe indiferenca institucionale mund të kthejnë çdo shoqëri në një fushë vrasjesh masive. Sot, gjenocidi i Ruandës shërben si kujtues se mbrojtja e të drejtave të njeriut dhe parandalimi i krimeve masive nuk janë vetëm detyrim moral, por një domosdoshmëri për ruajtjen e paqes dhe humanitetit.
Në një botë ku tensionet etnike, politike dhe ushtarake mbeten të pranishme, historia e Ruandës na kujton se reagimi i shpejtë, përgjegjës dhe i koordinuar ndërkombëtar mund të bëjë dallimin midis jetës dhe vdekjes për qindra mijëra njerëz.
Përgatiti: L.Veizi