Përgatiti: Leonard Veizi
Më 22 gusht 2006, një fluturim i zakonshëm veror nga bregdeti i Detit të Zi drejt Shën Petersburgut u shndërrua në një nga tragjeditë më të rënda të aviacionit atë vit. Tupolevi Tu-154M i kompanisë ruse Pulkovo Airlines, me numër fluturimi FV 612, u rrëzua në rajonin e Donetskut, në lindje të Ukrainës. Në bord ndodheshin 160 pasagjerë dhe 10 anëtarë ekuipazhi. Asnjë prej tyre nuk mbijetoi.
Avioni, me regjistrim RA-85185, ishte prodhuar në fillim të viteve ’90 dhe kishte kryer mijëra orë fluturimi. Më 22 gusht u nis nga aeroporti i Anapas, një prej qendrave turistike të bregdetit rus të Detit të Zi. Destinacioni ishte aeroporti Pulkovo i Shën Petersburgut. Fluturimi nisi normalisht, por përpara avionit po formohej një sistem i fuqishëm stuhish.
Stuhia përpara
Teksa Tu-154 vazhdonte drejt veriut, ekuipazhi u përball me re të fuqishme konvektive dhe turbulenca. Disa prej reve të stuhisë ngriheshin në lartësi shumë të mëdha, duke e bërë kalimin përmes tyre të rrezikshëm.
Ekuipazhi fillimisht u përpoq ta shmangte zonën e keqe të motit duke ndryshuar kursin. Por përpara avionit u shfaq një tjetër sistem i fuqishëm stuhish. Në vend që të largohej më tej prej tij, ekuipazhi vendosi të fitojë lartësi dhe të kalojë mbi re.
Vendimi do të rezultonte fatal.
Tu-154 po operonte tashmë në një lartësi ku rezervat e performancës aerodinamike ishin të kufizuara. Përpjekja për t’u ngjitur më lart, ndërsa avioni ndodhej në turbulenca të forta, bëri që shpejtësia të fillonte të binte. Në një moment autopiloti u shkëput dhe avioni kaloi në kontroll manual. Këtu filloi zinxhiri i pakthyeshëm i gabimeve.
Kur avioni humbi ngritjen
Në lartësi të mëdha, kontrolli i një avioni të rëndë reaktiv kërkon veçanërisht kujdes me shpejtësinë dhe këndin e sulmit. Nëse avioni ngre shumë hundën, krahu mund të arrijë një kënd ku nuk prodhon më ngritjen e nevojshme. Ky fenomen quhet stall – humbje aerodinamike e ngritjes.
Sipas hetimit përfundimtar të Komitetit Ndërshtetëror të Aviacionit, pikërisht kjo ndodhi me FV 612. Ekuipazhi lejoi që avioni të hynte në lëkundje të forta të pjerrësisë dhe të arrinte kënde sulmi përtej kufijve të lejuar. Në vend që të ulej hunda e avionit për të rifituar shpejtësinë, Tu-154 vazhdoi të ngrihej. Këndi i sulmit u bë kritik. Të dhënat e regjistruesve të fluturimit treguan se avioni u ngrit papritur në një trajektore shumë të pjerrët, ndërsa shpejtësia ajrore ra në mënyrë dramatike. Në kushte të tilla, motorët gjithashtu humbën aftësinë për të prodhuar shtytjen e nevojshme. Avioni kishte kaluar nga një fluturim i kontrolluar në një stall të thellë, i cili më pas u shndërrua në një rrotullim të sheshtë.
Dy minuta drejt tokës
Nga ai moment, ekuipazhi nuk arriti më ta rikthejë Tu-154 në fluturim normal. Avioni filloi të humbiste lartësi me shpejtësi, ndërsa rrotullohej dhe zbriste në mënyrë të pakontrolluar.
Në tokë, ndërkohë, askush nuk mund ta dinte se çfarë po ndodhte brenda kabinës.
Avioni u përplas me tokën në një zonë fushore pranë Sukha Balka, rreth 45–50 kilometra në veri të Donetskut. Përplasja ishte katastrofike. Tu-154 u shkatërrua dhe më pas shpërtheu në flakë. Fusha e mbetjeve u shtri në një gjatësi prej rreth 400 metrash.
Në bord nuk kishte më shpresë për të mbijetuar. Të 170 njerëzit humbën jetën: 160 pasagjerë dhe 10 anëtarë ekuipazhi. Mes pasagjerëve ndodheshin edhe 45 fëmijë nën moshën 12 vjeç.
Nga rrufeja te shkaku i vërtetë
Orët e para pas katastrofës sollën edhe një shpjegim tjetër. Raportimet fillestare flisnin për mundësinë që avioni të ishte goditur nga rrufeja, ndërsa moti i keq u konsiderua menjëherë si një nga faktorët kryesorë. Në ditët e para, autoritetet ende nuk kishin një pamje të plotë të asaj që kishte ndodhur. Por hetimi i regjistruesve të fluturimit e ndryshoi ndjeshëm këtë tablo. Dy kutitë e zeza u gjetën pas aksidentit dhe u dërguan për analizë. Të dhënat e tyre bënë të mundur rindërtimin e minutave të fundit të fluturimit dhe përcaktimin e mekanizmit të katastrofës.
Raporti përfundimtar, i mbyllur më 12 shkurt 2007, arriti në përfundimin se shkaku kryesor ishte humbja e kontrollit të avionit në fluturim manual, pas një rritjeje të tepruar të këndit të sulmit dhe hyrjes në stall, e ndjekur nga një rrotullim i sheshtë dhe përplasja me tokën.
Hetuesit evidentuan edhe faktorë të tjerë: procedurat dhe programet e trajnimit nuk u kishin dhënë pilotëve përgatitjen e mjaftueshme për kontrollin manual të avionit në lartësi të mëdha, ndërsa mungesa e praktikës adekuate në simulator për situata të tilla e vështirësoi reagimin e ekuipazhit.
Një tjetër problem ishte menaxhimi i burimeve të ekuipazhit – mënyra se si pilotët duhet të ndajnë detyrat, të komunikojnë dhe të ndërhyjnë në mënyrë efektive kur situata del jashtë kontrollit.
Një mësim i hidhur
Katastrofa e Pulkovo 612 nuk ishte thjesht historia e një avioni që u ndesh me një stuhi. Ajo tregoi se një zinxhir vendimesh të gabuara mund ta shndërrojë edhe një avion të aftë për fluturim në një makinë të pakontrollueshme. Stuhia ishte aty, por nuk ishte ajo që e rrëzoi drejtpërdrejt avionin. Vendimi për t’u ngjitur në një lartësi ekstreme, kontrolli manual në turbulenca të fuqishme, humbja e shpejtësisë, rritja e këndit të sulmit dhe pamundësia për të rikuperuar stall-in u bashkuan në pak minuta.
Pas katastrofës, rekomandimet e sigurisë u përqendruan te shmangia e stuhive të fuqishme, respektimi i kufijve maksimalë të lartësisë në varësi të ngarkesës dhe temperaturës, si dhe përmirësimi i trajnimit të pilotëve për situata të fluturimit në lartësi të mëdha.
Më 22 gusht 2006, fluturimi FV 612 kishte nisur si një udhëtim kthimi nga pushimet. Pak më shumë se gjysmë ore pas nisjes, ai u kthye në një nga katastrofat më të mëdha ajrore të vitit. 170 njerëz u nisën nga Anapa për në Shën Petersburg; asnjëri nuk arriti në destinacion.