Last Updated on 05/06/2025 by adminfjala
Për dekada me radhë, shteti italian ka ashpërsuar rregullat se kush ka të drejtë të quhet italian. Ky është një shans për të kundërshtuar këtë prirje.
Nga Jamie Mackay*
Kur u zhvendosa për herë të parë në Itali në vitin 2012, nuk kisha asnjë ide se më shumë se një dekadë më vonë do të isha ende këtu. Asokohe, duke qenë britanik, gëzoja luksin e nënshtetësisë europiane dhe nuk më duhej të merresha me shumë mendime praktike. Isha thjesht i emocionuar nga ideja për të kaluar kohë në një vend që gjithmonë më kishte magjepsur – dhe kjo ishte e gjitha. Megjithatë, pas Brexit-it, jam ende këtu. Italia është bërë shtëpia ime. Këtu është komuniteti im, këtu kam ndërtuar karrierën time. Flas italisht rrjedhshëm dhe madje po përparoj edhe me gjestikulacionet tipike të vendit. Politikisht, kam kaluar shtatë kryeministra – nga Mario Monti te Giorgia Meloni – por, për fat të keq, një gjë që s’e kam mundur të bëj gjatë gjithë këtyre viteve, është të votoj në zgjedhje.
Këtë fundjavë, italianët do të marrin pjesë në një referendum që përfshin një propozim për të përgjysmuar kohën e qëndrimit të ligjshëm të nevojshme që shtetasit e vendeve jashtë BE-së të mund të aplikojnë për nënshtetësi italiane – nga dhjetë në pesë vjet. (Rruga ime drejt nënshtetësisë mbulohet nga një tjetër procedurë, pas Brexit-it. Megjithatë, një votë pro do të më hapte një rrugë tjetër, në rast se burokracia italiane i konsideron të pamjaftueshme dokumentet e mia të kohës së BE-së.)
Disa nga fqinjët e mi përballen me pengesa shumë më të mëdha. Së fundmi mora pjesë në një aktivitet të organizatës “Italianë pa nënshtetësi”; kjo lëvizje nga baza luajti një rol kyç në mbledhjen e gjysmë milioni firmave vitin e kaluar – numri i nevojshëm për të anashkaluar parlamentin dhe për ta çuar pyetjen direkt në duart e popullit. Sonny, një 38-vjeçar i lindur në Itali nga nënë nigeriane, i tregoi turmës së vogël se kishte më shumë se një dekadë që priste për të marrë nënshtetësinë, sepse disa dokumente thelbësore ishin dërguar në një adresë të gabuar. Benedicta, e lindur nga prindër ganezë, rrëfeu se e kishte fituar së fundmi nënshtetësinë, pas 17 vitesh përpjekjesh të dhimbshme. Vlerësohet se rreth 1.4 milionë njerëz, përfshirë 284 mijë fëmijë, jetojnë në një gjendje të ngjashme pasigurie, me rrugën drejt nënshtetësisë të bllokuar nga gabime burokratike, të ardhura të pamjaftueshme dhe pengesa të tjera sistemike.
Fakti që ky referendum po mbahet, është vetvetiu një mrekulli. Për tre dekadat e fundit, shteti italian ka vijuar të ngushtojë rregullat për nënshtetësinë, duke bërë që gjithnjë e më pak njerëz të kenë të drejtë ta fitojnë atë. Dhe era politike vazhdon të fryjë në të njëjtën drejtim. Vitin e kaluar, një koalicion i gjerë partish propozoi një reformë të ashtuquajtur ius scholae, që do t’u jepte automatikisht nënshtetësinë të huajve që kishin përfunduar një cikël shkollimi në Itali. Qeveria Meloni e rrëzoi menjëherë propozimin. Dhe vetëm pak javë më parë, administrata e saj miratoi një ligj që ndalon të huajt të kërkojnë nënshtetësi italiane nëpërmjet stërgjyshërve.
Meqenëse rrethi po ngushtohet, votimi i kësaj fundjave është një mundësi e rrallë që italianët ta bëjnë sadopak më të mëshirshme burokracinë e tyre. Por ky votim ka edhe pasoja kulturore. Qytetarëve u kërkohet të shprehen për vetë identitetin e tyre, dhe le ta pranojmë – ky identitet, si çdo identitet kombëtar, shpesh përlyhet me paragjykime. Meloni rregullisht vendos përparësi për familjet e bardha, heteroseksuale, “autoktone” dhe të krishtera, para çdo grupi tjetër italianësh – dhe miliona njerëz e mbështesin për këtë. Por një logjikë e ngjashme përjashtuese vazhdon të jetë e pranishme, edhe në forma më të buta, përtej ekstremit të djathtë. Merrni për shembull ëndrrën romantike të dolce vita-s, me të rinj të hijshëm të veshur me rroba stilistësh, që lëvizin me Vespa dhe hanë pica në restorante familjare. Sa përfshirëse është vërtet kjo fantazi e një Italie të ngrirë në vitet 1950, që e konsumojnë me kaq dëshirë si të huajt, ashtu edhe vetë italianët?
Mos më keqkuptoni – më pëlqejnë filmat e vjetër dhe ëndrrat nostalgjike po aq sa çdo italofil tjetër. Por përqendrimi tek identiteti tradicional shumë lehtë ushqen dëshirën për një homogjenitet etnik e kulturor, duke anashkaluar përvojat e kaq shumë njerëzve. Ku futen në këtë narrativë kombëtare, për shembull, kampionet olimpike të volejbollit Paola Egonu dhe Myriam Sylla? Të dyja janë italiane me prejardhje afrikane, të dyja janë – pa dyshim – heroina kombëtare, megjithatë të dyja kanë pasur vështirësi për të fituar nënshtetësinë dhe kanë përjetuar diskriminim pasi e morën atë. Ose Khaby Lame, personi më i ndjekur në TikTok në botë, i cili, megjithëse jetonte në Itali që kur ishte një vjeç, fitoi nënshtetësinë vetëm në vitin 2022 – më shumë se 20 vjet më vonë? Dhe këto janë rastet më të njohura. Duke lehtësuar rregullat për natyralizim, italianët do të njihnin dinjitetin dhe diversitetin e miliona bashkëqytetarëve të mundshëm dhe do të pasuronin rrëfimin e tyre kombëtar me protagonistë të rinj. A nuk është kjo një mundësi për të gjithë?
Meloni dhe bashkëpunëtorët e saj nuk e shohin kështu. Më herët këtë javë, kryeministrja deklaroi se “nuk do ta marrë fare fletën e votimit për referendumin” dhe disa ministra të tjerë të profilit të lartë – përfshirë Matteo Salvini-n, kreun e partisë Lega – kanë inkurajuar qytetarët që “të shkojnë në plazh” në vend që të marrin pjesë. Qeveria shpreson që më pak se 50% e italianëve të paraqiten në qendrat e votimit, që referendumi të mos arrijë kuorumin dhe që organizatorët të dalin të turpëruar nga përpjekja e tyre.
Si një qytetar i ardhshëm, edhe pse për momentin pa zë, jam duke kryqëzuar gishtat që sa më shumë nga fqinjët e mi të tregojnë sensin e duhur qytetar dhe të paktën të marrin pjesë në votim. Përtej politikës, kjo është një mundësi për ata që kanë privilegjin e votës të dëshmojnë se kujdesen për të ardhmen e Italisë po aq sa unë dhe kaq shumë bashkëbanorë të mi migrantë.
*Jamie Mackay është shkrimtar dhe përkthyes me banim në Firence.
BurimiL theguardian.com/ Përgatiti për botim: L.Veizi