Last Updated on 24/08/2025 by adminfjala
Nga Sophia Smith Galer
Pavarësisht gjithë diskutimeve për të adresuar problemin, gjendja është përkeqësuar. Dhe kjo është e pafalshme kur mund të bëjmë kaq shumë.
Shumë njerëz më kanë thënë të mos studioj gjuhë – përfshirë edhe babanë tim (njëfolës i vetëm). “S’do të jesh kurrë rrjedhshëm si një folës vendas,” më kujtohet që më tha, kur po vendosja për degën e universitetit. “Pse të lodhesh kot?”
Pak më shumë se një dekadë më vonë, kam mbledhur një pasuri përvojash. Kam punuar në recepsionin e Sotheby’s në Madrid, kam dhënë mësim teatri dhe anglisht për fëmijë sirianë të përjashtuar nga shkollat në Bejrut. Kam mbajtur një fjalim për objektivat e zhvillimit të qëndrueshëm për audiencë arabe në OKB, dhe kam trajnuar gazetarë në qytetin më të rrezikshëm të Ekuadorit. Kam pasur lidhje dashurie me ata që doja, kam shmangur ata që nuk doja, kam kënduar këngë, kam gatuar receta – të gjitha në gjuhë që nuk janë gjuha ime amtare. Dhe gjëja më e rëndësishme? I kam ndryshuar mendje babait tim.
Nick Gibb, ish-ministri i arsimit, kishte të drejtë kur i tha gazetës The Times këtë javë se rënia e Britanisë në mësimin e gjuhëve është “e dëmshme për reputacionin tonë si një lojtar global”. Vendit tonë i mungon shumëgjuhësia që kanë homologët tanë ndërkombëtarë; në Evropë, jemi ndër më pak të prirurit për të folur një gjuhë të dytë. Britanikët nuk kanë qenë gjithmonë nxënës të dobët të gjuhëve – në vitin 1997, arrinim kulme ku 82% e djemve dhe 73% e vajzave regjistroheshin për një gjuhë moderne në provimet GCSE – por deri në vitin 2018, këto shifra ranë në 50% për vajzat dhe vetëm 38% për djemtë.
Qasja më e demokratizuar ndaj mësimit të gjuhëve – që dikur ishte privilegj i elitave, si etonianët apo zonjushat e rafinuara për të cilat shkruante Jane Austen – kishte nisur gjatë shekullit të 20-të, por u dëmtua nga fakti që provimet e gjuhëve në GCSE ishin të vështira. Edhe sot, ato vlerësohen në mënyrë më të rreptë sesa lëndët e tjera.
Por, në vend që të vlerësoheshin më drejt, të sfidohej perceptimi që janë tepër të rënda, apo të përmirësoheshin cilësitë e mësimdhënies, qeveria laburiste e vitit 2004 vendosi të heqë detyrimin për t’u regjistruar në një gjuhë të huaj në GCSE. Ky vendim pati efekt katastrofik në mësimin e gjuhëve që atëherë.
Disa gjuhë po i mbijetojnë më mirë këtij kolapsi të interesit: spanjishtja po përhapet dhe po rritet, ndërsa frëngjishtja duket se po stabilizohet pas një rënieje të madhe. Ndërkohë, gjermanishtja po bie me ritme të shpejta, pavarësisht se është gjuha më e kërkuar në shpalljet për punë në Mbretërinë e Bashkuar. Akoma më keq: po rikthehemi në një kohë kur mësimi i gjuhëve bëhet sërish privilegj i elitës; në zonat më të varfra, vetëm 46–47% e nxënësve të vitit të 11-të ndjekin një gjuhë në GCSE, ndërsa në zonat më të pasura, kjo shifër është 20 përqind më e lartë.
Rënia në GCSE shkakton zinxhirin e zakonshëm të tkurrjes në A-level dhe pastaj në universitet. Edhe pse më shumë njerëz po ndjekin universitetin se kurrë më parë, aplikimet për degë të gjuhëve moderne në Mbretërinë e Bashkuar janë ulur me mbi një të pestën në gjashtë vitet e fundit. Universitetet – veçanërisht ato të themeluara pas 1992-shit – po humbin departamentet e tyre të gjuhëve moderne. As Brexit-i, as pandemia nuk kanë ndihmuar, duke kufizuar mundësitë për studime jashtë vendit.
Unë pata fat që shkolla ime i jepte përparësi gjuhëve, por edhe më shumë që u rrita e ekspozuar ndaj shumëgjuhësisë – diçka që studimet e fundit tregojnë se i motivon më shumë nxënësit, edhe në zona ku flitet vetëm anglishtja. Aty ku babai im shihte pak vlerë, nëna ime – rrjedhëse në italisht dhe në një dialekt që gjyshja ime e solli me vete nga Apeninet Ligurianë në vitet ’50 – më nxiti të mësoja sa më shumë gjuhë të mundja.
Pa spanjishten që fillova në moshën 13-vjeçare, arabishten që nisa në moshën 18-vjeçare dhe italishten që ka qenë gjithnjë pranë meje që nga lindja, nuk do të isha as gazetarja dhe as personi që jam sot. Jo vetëm për bisedat që kam pasur apo burimet që kam mundur të lexoj; por për përvojat jetësore që shoqërojnë çdo gjuhë. Arsyeja pse gjuhët vlerësohen nga punëdhënësit nuk është vetëm fjalori dhe gramatika, por aftësitë e buta që fitohen me to – qëndrueshmëria, mendimi krijues dhe hapja ndaj kulturave të reja.
Një person shumëgjuhësh ka qasje jo vetëm në punë që kërkojnë këto aftësi, por përfiton edhe nga efektet njohëse si rritja e kreativitetit apo vonimi i ndikimeve të Alzheimerit. Kushdo në Britani që mendon se mund të udhëtojë duke u mbështetur vetëm në anglisht, e humb atë iluzion shpejt në situata të vështira jashtë vendit – ose edhe brenda. Në fillim të kësaj vere, një grua portugeze e moshuar më ndaloi në metro sepse ishte humbur dhe po përpiqej të shkonte në një spital. Fatkeqësisht, di të them vetëm disa vargje të fado-s dramatike dhe “Nuk flas portugalisht” – por spanjishtja ime rrjedhshme bëri që të kuptoheshim dhe t’i tregoja ku të zbriste.
Pavarësisht përpjekjeve të vakëta për të përmirësuar gjuhët me “English Baccalaureate” në vitet 2010, situata në MB është bërë aq keq saqë edhe aplikacioni i çmendur i bufit, Duolingo, po përpiqet të ndërhyjë – duke sponsorizuar një sfidë gjuhësore në Westminster ku politikanët konkurronin kush ishte më “nerd”.
Si mund të zgjidhet kjo? Një raport i fundit i një think tank-u sugjeron rekrutimin e më shumë mësuesve ndërkombëtarë të gjuhëve dhe mbajtjen e mësimit të gjuhëve si një e drejtë ligjore për nxënësit deri në moshën 18-vjeçare.
Unë kam disa ide shtesë – që fillojnë me respekt më të madh për larminë vezulluese të gjuhëve që emigrantët sjellin në Mbretërinë e Bashkuar. Ne gabimisht besojmë se integrimi kërkon kalimin në njëanglësinë, në vend që të zhvillojmë dygjuhësi të sofistikuar ndër breza. Më shumë mundësi për të mësuar gjuhët e trashëgimisë – që mund të zhvillohen në bashkëpunim mes qeverisë britanike dhe partnerëve ndërkombëtarë – do të forconin si lidhjet ndërkombëtare, ashtu edhe lidhjet me familjen dhe komunitetin.
Po ashtu, duhet të fillojmë nga vetë gjuhët tona vendase; kur Keir Starmer postoi në Twitter këtë vit “Nëse do të jetosh në MB, duhet të flasësh anglisht”, ai harroi politikat gjuhësore të vendeve tona të decentralizuara që akoma ruajnë uellsishten, galishten dhe skocishten.
Duke marrë parasysh kontributin e emigrantëve dhe gjuhët tona kelte të lashta, kuptohet se Mbretëria e Bashkuar nuk është aspak aq njëgjuhëshe sa mendojmë. Të pranojmë shumëgjuhësinë si një tipar britanik ndoshta do të shqetësonte shumëkënd. Por – siç do të më pëlqente ta shpjegoja në katër gjuhët që flas – pikërisht për këtë arsye duhet ta bëjmë.
*Sophia Smith Galer është gazetare dhe autore librash/ Përgatiti për botim: L.Veizi