Një pikë kthese për identitetin dhe të ardhmen evropiane të rajonit të Saarës
Pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, Europa u nda në zona ndikimi nga fuqitë fituese. Një nga rajonet strategjike që mbeti nën një status të pasigurt ishte Saarland (ose Saar-a), një territor i vogël në kufirin midis Francës dhe Gjermanisë. Kjo zonë kishte rëndësi të madhe ekonomike për shkak të minierave të qymyrit dhe industrisë së çelikut, dhe ka qenë gjithmonë një pikë përplasjeje mes dy vendeve.
Situata pas luftës
1947: Saarland u bë një territor autonom nën kontrollin ekonomik francez, me një qeveri të vetën, por i ndarë nga Gjermania.
U krijua një valutë më vete (franga e Saarës), ndërsa çështjet e jashtme dhe mbrojtja ishin në duart e Francës.
Megjithëse teknikisht nuk ishte aneksuar, Franca kishte interesa të qarta në mbajtjen e rajonit jashtë Gjermanisë.
Plani për pavarësi të mbikëqyrur nga Evropa
Në fillim të viteve 1950, me fillimin e bashkëpunimit evropian (që do të çonte më vonë në krijimin e Bashkimit Evropian), u propozua që Saarland të mos i bashkohej as Francës, as Gjermanisë, por të bëhej një territor i pavarur nën mbikëqyrjen e një Komisioneri Evropian.
Ky plan parashikonte:
Saarland do të kishte status të veçantë evropian.
Do të kishte autonomi të brendshme, por jo sovranitet të plotë.
Do të shërbente si një simbol i bashkëpunimit franko-gjerman dhe i paqes në Evropën e pasluftës.
Referendumi i 23 Tetorit 1955
Për të përcaktuar të ardhmen e këtij plani, më 23 tetor 1955 u mbajt një referendum popullor në Saar.
Pyetja e referendumit nuk ishte e drejtpërdrejtë “doni t’i bashkoheni Gjermanisë?” por në vend të kësaj, qytetarët u pyetën nëse pranonin statut-in evropian të propozuar për Saarland.
66.7% e votuesve e refuzuan planin e Komisionit Evropian.
33.3% votuan pro.
Pjesëmarrja ishte shumë e lartë, me mbi 96% të qytetarëve që votuan.
Domethënia e rezultatit
Edhe pse referendumit nuk i paraprinte një pyetje e qartë për bashkim me Gjermaninë Perëndimore, refuzimi i statut-it evropian u interpretua si një shprehje e vullnetit për t’u ribashkuar me Gjermaninë Perëndimore.
Popullsia e Saarland ndiente lidhje kulturore, gjuhësore dhe historike me Gjermaninë.
Franca e kuptoi se rezistenca ndaj bashkimit ishte e kotë dhe se një zgjidhje diplomatike ishte e nevojshme.
Pasojat dhe zgjidhja diplomatike
Pas referendumit:
Filluan negociata ndërmjet Francës dhe Gjermanisë Perëndimore.
Më 27 tetor 1956, u nënshkrua Traktati i Luksemburgut, i njohur si Traktati i Saarës.
Sipas këtij traktati, Saarland-it iu dha e drejta të bashkohej me Gjermaninë Perëndimore, me efekt nga 1 janari 1957.
Rëndësia historike dhe simbolike
Integrimi evropian mbi konfliktin – Përkundër mosmarrëveshjeve historike, referendumi dhe zgjidhja paqësore shënuan një shembull të bashkëpunimit franko-gjerman, themel për Bashkimin Evropian.
Vullneti i popullit mbi interesat gjeopolitike – Qytetarët e Saarland-it arritën të vendosin për fatin e tyre përmes mjeteve demokratike.
Saarland si pjesë e Gjermanisë – Që nga 1957, Saarland është një nga 16 landet federale të Gjermanisë.
Përmbledhje
23 tetor 1955: Populli i Saarland-it hodhi poshtë planin e pavarësisë nën mbikëqyrjen evropiane.
Mesazhi i qartë: Dëshira për t’u ribashkuar me Gjermaninë Perëndimore.
27 tetor 1956: Franca dhe Gjermania arritën marrëveshjen për transferimin e territorit.
1 janar 1957: Saarland iu bashkua zyrtarisht Republikës Federale të Gjermanisë.
Ky episod mbetet një model i zgjidhjes paqësore të mosmarrëveshjeve territoriale dhe një moment kyç në ndërtimin e Evropës së bashkuar.
Përgatiti: L.Veizi