Më 28 tetor 1995, qyteti i Bakut, kryeqyteti i Azerbajxhanit, përjetoi një nga ngjarjet më të errëta të historisë së tij moderne. Në orët e pasdites, në rrjetin e metrosë së qytetit – krenaria e transportit publik urban – shpërtheu një zjarr i tmerrshëm midis stacioneve Ulduz dhe Nariman Narimanov. Brenda pak minutash, udhëtimi i zakonshëm i qindra qytetarëve u shndërrua në një ferr nën tokë.
Treni, që lëvizte në drejtim të qendrës së qytetit, u ndal papritur pas një defekti elektrik në një nga vagonët e parë. Sipas hetimeve zyrtare, shkëndijat nga sistemi i furnizimit me energji ndezën materialet plastike dhe kabllot izoluese, duke shkaktuar tym të dendur dhe flakë që u përhapën me shpejtësi. Në tunelin e mbyllur, ajri u mbush me gazra toksikë, ndërsa ndriçimi u fik. Paniku pushtoi pasagjerët që kërkonin në errësirë një rrugë shpëtimi.
Tragjedia ishte e menjëhershme. Sipas shifrave zyrtare, 289 persona humbën jetën, mes tyre 286 pasagjerë – përfshirë 28 fëmijë – dhe 3 punonjës shpëtimi. Rreth 270 të tjerë u plagosën ose u asfiksuan nga tymi. Shumë prej viktimave u mbytën për shkak të mungesës së ventilimit dhe vonesës së ndihmës, ndërsa disa arritën të mbijetonin duke ndjekur shinat në drejtim të daljes më të afërt.
Shkaku zyrtar i zjarrit u identifikua si defekt elektrik, por autoritetet nuk përjashtuan kurrë mundësinë e sabotimit të qëllimshëm, duke qenë se Azerbajxhani ndodhej në një periudhë të trazuar politike dhe ekonomike pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik. Hetimet zgjatën muaj të tërë, por për shumë qytetarë, përgjigjet mbetën të paqarta dhe plagët – të hapura.
Mes errësirës dhe frikës, lindën edhe shembuj të jashtëzakonshëm guximi. Një prej tyre ishte Chingiz Babayev, një zjarrfikës që sakrifikoi jetën e tij për të shpëtuar dhjetëra pasagjerë të bllokuar në vagonët e mbushur me tym. Për heroizmin e tij, atij iu dha pas vdekjes titulli “Hero Kombëtar i Azerbajxhanit”, nderi më i lartë që jep shteti.
Tragjedia e metrosë së Bakut mbetet edhe sot katastrofa më vdekjeprurëse e ndodhur ndonjëherë në historinë e metrosë botërore. Ajo tronditi kombin dhe bëri që autoritetet të ndërmerrnin reforma të mëdha në sigurinë e transportit publik.
Çdo vit, më 28 tetor, qytetarët e Bakut ndalen për një minutë heshtje në kujtim të viktimave. Në stacionin Nariman Narimanov është ngritur një memorial i thjeshtë, ku digjen qirinj dhe vendosen lule. Për ta, ajo ditë nuk është thjesht një faqe e dhimbshme e historisë – është kujtesa e një nate kur nën rrugët e qytetit u shua drita, por u ndez guximi njerëzor.
Përgatiti: L.Veizi