Last Updated on 29/10/2025 by Leonard
Që nga viti 1861, rreth 30 milionë italianë kanë kërkuar fatin e tyre jashtë vendit. Ata u përballën me të njëjtat paragjykime dhe vështirësi që shpesh shoqërojnë emigrantët që mbërrijnë në vendet e huaja edhe sot.
Nga Giuliana Rotondi
Midis viteve 1861 dhe 1985, Italia përjetoi një valë të madhe emigrimi, ku gati tridhjetë milionë njerëz u larguan drejt botës së re. Ishte sikur e gjithë popullsia italiane e fillimit të shekullit XX të kishte braktisur vendin. Mbi 14 milionë prej tyre u nisën gjatë të ashtuquajturit “Emigrimi i Madh” (1876–1915), në dekadat pas bashkimit të Italisë.
Eksodi masiv
Qytete të tëra, si Padula në provincën e Salernos, panë popullsinë e tyre të përgjysmohej midis fundit të shekullit XIX dhe fillimit të shekullit XX. Gati një e treta e emigrantëve ndoqën ëndrrën amerikane, duke u nisur drejt Amerikës së Veriut, një vend që kërkonte me ngulm fuqi punëtore.
Kush emigronte
Nuk ishin vetëm punëtorët më të varfër ata që u larguan. Paradoksalisht, shtresat më të varfra nuk kishin mundësi të paguanin udhëtimin. Shumica e emigrantëve ishin pronarë të vegjël tokash që përdornin kursimet e tyre për të blerë shtëpi ose për të investuar përsëri në atdhe.
Destinacionet e ëndrrave
Shtetet e Bashkuara dhe Nju Jorku ishin destinacionet më të dëshiruara, por jo të vetmet. Italianët nga Gjenova u drejtuan për në Argjentinë dhe Uruguai që përpara vitit 1861. Siç ndodh edhe sot me emigrantët e rinj, shumë italianë e nisën udhëtimin vetëm, duke e konsideruar emigrimin si një përvojë të përkohshme. Zakonisht, udhëtonte një burrë i ri, beqar, që synonte të kthente familjen më vonë.
Përjashtim bën emigrimi fshatar në shkallë të gjerë nga Veneto dhe Jugu i Italisë drejt Brazilit, sidomos pas heqjes së skllavërisë në vitin 1888, kur qeveria braziliane shpalli një program kolonizimi për të tërhequr fermerë evropianë.
Udhëtime shprese
Ata që niseshin nga Veriu udhëtonin përmes Xhenovës ose Le Havre në Francë, ndërsa nga Jugu niseshin nëpërmjet Napolit. Diferencat klasore në anije ishin të mëdha: për çdo 5.000 pasagjerë të klasit të parë, kishte 17.000 të klasit të tretë. Këta të fundit udhëtonin në kushte të rënda – një thes kashte për të fjetur dhe një rubinet për çdo 100 persona ishin të vetmet “komoditete” në një udhëtim që shpesh zgjaste deri në një muaj.
Ellis Island – porta e shpresës dhe e frikës
Pika kryesore e zbarkimit ishte Ishulli Ellis, në Gjirin e Nju Jorkut. Shumë nuk mbërrinin kurrë. Ata që mbërrinin, përballeshin me kontrolle të rrepta shëndetësore dhe psikologjike. Ekzistonte frika se italianët ishin bartës të sëmundjeve si trakoma, një infeksion që shkakton verbëri.
Ata që nuk kalonin testet damkoseshin me një shenjë X në rroba dhe ktheheshin pas. Në disa dokumente imigracioni, pranë fjalës “white” (i bardhë), për ngjyrën e lëkurës, shënohej edhe një pikëpyetje – një tregues i qartë i racizmit që italianët përjetuan në Amerikë.
Lufta për integrim
Ata që mbërritën u përballën me një botë të ashpër. Ndryshe nga Amerika Latine, ku integrimi ishte më i lehtë, në Shtetet e Bashkuara italianët u getoizuan në lagje të mbyllura, frekuentuan shkolla famullitare dhe u vonuan të mësonin anglishten. Për shumëkënd, asimilimi ishte një luftë e përditshme për dinjitet dhe mbijetesë.
Paragjykimet dhe racizmi
Në një Amerikë që sapo kishte hequr skllavërinë, italianët konsideroheshin “jo plotësisht të bardhë”. Në Australi i quanin “pushtuesit me lëkurë ulliri”, ndërsa në vetë SHBA shpesh i përshkruanin si “racë inferiore”, “vrasës”, “anarkistë” apo “mafiozë”.
Madje, në vitin 1973, presidenti Richard Nixon në një regjistrim të përgjuar tha: “Ata nuk janë si ne. Kanë një aromë tjetër, një pamje tjetër, një mënyrë tjetër të sjelluri. Problemi është se nuk gjen dot një italian të ndershëm.”
Këto paragjykime e shoqëruan komunitetin italo-amerikan për dekada të tëra.
Kufijtë dhe ligjet e emigracionit
Pas Luftës së Parë Botërore, emigracioni italian drejt SHBA-së u kufizua ndjeshëm. Akti i Kuotave të Emergjencës (1921) vendosi kufij të rreptë për numrin e emigrantëve nga Evropa Jugore dhe Lindore, me arsyetimin se këto popullsi ishin më “të vështira për t’u asimiluar”.
Vetëm pas Luftës së Dytë Botërore, me pjesëmarrjen e mijëra italo-amerikanëve në ushtrinë amerikane, procesi i integrimit mori një kthesë pozitive.
Paslufta dhe kthimi drejt Europës
Pas vitit 1945, pati një rigjallërim të emigracionit italian drejt SHBA-së, por këtë herë rrugët e emigracionit u hapën edhe në Francë, Gjermani dhe Belgjikë. Edhe aty, shumë italianë nuk u pritën me krahë hapur, pasi gjysma e tyre udhëtonin si emigrantë të paligjshëm. Megjithatë, as ligjet e as paragjykimet nuk e ndalën dëshirën për një jetë më të mirë.
Ky është rrëfimi i një populli që për gati një shekull u shpërnda nëpër botë me valixhe druri e me shpresë në zemër — historia e kur ne ishim emigrantë.
Burimi: focus.it/ Përgatiti për botim: L.Veizi