Më 1 nëntor 1951, rreth 6 mijë trupa britanike u nisën drejt Egjiptit, në përpjekje për të parandaluar përshkallëzimin e një konflikti të mundshëm midis egjiptianëve, francezëve dhe izraelitëve. Ky mobilizim ushtarak ishte pjesë e tensioneve që po rriteshin në rajon rreth kontrollit të Kanalit të Suezit — rrugës ujore strategjike që lidhte Mesdheun me Oqeanin Indian dhe që kishte rëndësi jetike për tregtinë botërore dhe furnizimet me naftë.
Sfondi historik
Në fillim të viteve ’50, Egjipti ishte ende nën ndikimin e madh britanik, edhe pse formalisht kishte fituar pavarësinë. Britania kishte trupa të vendosura përgjatë Kanalit të Suezit, i cili administrohej nga Kompania e Kanalit të Suezit, nën kontroll francez dhe britanik.
Por në vend po rritej ndjenja nacionaliste dhe kundërshtimi ndaj pranisë së huaj. Përplasjet midis trupave britanike dhe civilëve egjiptianë ishin bërë gjithnjë e më të shpeshta, duke çuar në një klimë të paqëndrueshme politike.
Nga tensionet në konflikt
Kriza e Suezit mori formë të plotë në vitin 1956, kur presidenti egjiptian Gamal Abdel Nasser vendosi të nacionalizonte Kanalin e Suezit, duke e vendosur atë nën kontrollin e shtetit egjiptian. Kjo shkaktoi reagimin e ashpër të Britanisë, Francës dhe Izraelit, të cilat organizuan një ndërhyrje të përbashkët ushtarake për të rimarrë kanalin dhe për të rrëzuar Nasserin nga pushteti.
Bilanci tragjik
Gjatë përleshjeve të viteve 1951–1956, humbjet në njerëz ishin të mëdha:
rreth 3.000 egjiptianë,
172 izraelitë,
16 britanikë, dhe
10 francezë
humbën jetën në luftime, bombardime dhe përleshje të përgjakshme përgjatë Kanalit.
Ndërhyrja ndërkombëtare dhe fundi i krizës
Konflikti u ndal vetëm pas ndërhyrjes së fuqive të mëdha, Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Sovjetik, të cilat ushtruan presion të fortë diplomatik ndaj Londrës, Parisit dhe Tel Avivit për t’u tërhequr.
Nën presionin ndërkombëtar, trupat britanike dhe franceze u detyruan të largohen, dhe Kanali i Suezit mbeti nën sovranitetin e Egjiptit.
Fitorja e Nasserit
Kjo ngjarje u konsiderua një fitore historike për Presidentin Gamal Abdel Nasser dhe një pikë kthese për botën arabe, që pa për herë të parë një udhëheqës të guxonte të sfidonte ish-fuqitë koloniale. Për Britaninë dhe Francën, kriza shënoi fundin e epokës së tyre si superfuqi koloniale.
Kriza e Suezit mbetet një nga momentet më të rëndësishme të shekullit XX, që shënoi ndryshimin e ekuilibrave botërorë dhe fillimin e ndikimit të fuqishëm të SHBA-së dhe Bashkimit Sovjetik në Lindjen e Mesme.
Përgatiti: L.Veizi