Nga Roland Qafoku
1.Në 114 vjet shtet shqiptar, janë kryer gjithsej 15 reforma territoriale. Nga këto, 1 është kryer gjatë kohës që qeverisjes së Ismail Qemalit, 1 gjatë kohës kur ishte kryeministër Iljaz Vrioni, 3 reforma u kryen gjatë presidencës dhe mbretërimit të Ahmet Zogut, 6 reforma u kryen gjatë regjimit komunist dhe 4 reforma janë kryer nga viti 1990 e deri më sot.
2.Reforma e parë territoriale u krye më 22 nëntor 1913 e cila shërben nde si bazë e ndarjes administrative. Shqipëria u nda në 8 prefektura të cilat ishin Berati, Dibra, Durrësi, Elbasani, Korça, Shkodra dhe Vlora. Përveç tyre u krijuan edhe nënprefekturat dhe krahinat.
3.Reforma e dytë u krye më 11 mars 1921. Ajo përcaktoi njësinë fshat. U përcaktuan edhe bashkitë, njësia që doemos duhet të ishte kishte kushtin që të ishte qytet. Dhe që të kishte statusin e qytetit kjo njësi doemos duhet të kishte 200 familje.
4.Tri reformnat gjatë presidencës dhe mbretërimit të Ahmet Zogut u kryen:
E para në vitin 1927 kur Shqipëria u nda në 10 prefektura, 39 nënprefektua, 69 krahina dhe 2351 fshatra.
E dyta në vitin 1928. Për herë të parë në ndarjen administrative u shtua edhe komuna. Nisi një proces më faza për përcaktimin e kësaj njësie.
Në refomën e vitit 1934 Shqipëria u nda në 10 prefektura, 30 nënprefektura, 23 bashki, 160 komuna që kishin 2351 fshatra. Ndërkohë vijonte procesi I krijimit të bashkive dhe komunave të reja që plotësonin kushtet për të qenë të tilla, por edhe shkrirjen e nënprefekturave dhe komunave që nuk plotësonin kushtet. Këto bëheshin me miratimin e ligjeve të veçanta në parlament si njëra që është e vitit 1938 dhe që pasqyrohet në tabelat 1 dhe 2 që po publikoj.
5. Në 6 reformat territoriale gjatë kohës së komunizmit ndarja administrative pësoi ndryshime thelbësore.
E para në vitin 1945 sipas të cilës vendi u nda në 10 prefektura, 61 nënprefektura. U hoqën komunat dhe bashkitë.
E dyta në vitin 1946 siaps të cilës vendi kishte 10 prefektua dhe 39 nënprefektura. U krijua lokaliteti si një qendër e disa fshatrave.
E treta në vitin 1953 kur u krijua për herë të parë u krijua qarku i cili zëvendësoi prefeturën. U krijuan 10 qarqe dhe 26 rrethe.
E katërta në vitin 1955 kur vendi u nda në 4 qarqe të mëdhenj që përfshnin 3-4 rrethe. Gjitshesj Shqipëria kishte 13 rrethe.
E pesta në vitin 1958 u krijuan 26 rrethe, 203 lokalitete, 2655 fshatra, 39 qytete.
E gjashta në vitin 1968 kur u vendos që vendi të kishte 26 rrethe, 104 lokalitete, 437 fshatra të bashkuar dhe 2645 fshatra. Një rreth mund të kishte 1 ose më shumë qytete. Numri i qyteteve arriti kulmim me 65 të tillë dhe gjithsej Shqipëria kishte 178 lagje qytetesh.
Reforma e vitit 1992 sipas të cilit Shqipëria u nda në 36 rrethe dhe 12 prefektura. Për herë të parë u kthye bashkia dhe komuna si në kohën e Zogut. Vendi kishte 44 bashki dhe 313
6.Reforma e vitit 2000 sipas të cilës vendi u nda në 12 qarqe, 65 bashki dhe 309 komuna.
7.Reforma e vitit 2014 Shqipëria u nda në 12 qarqe dhe 61 bashki. U hoq komuna.
8.Reforma e vitit 2026 presupozon të ulet numri i bashkive dhe të krijohen 4 rajone.
9. Reforma territoriale që ka qendruar më gjatë rezulton ajo e vitit 2000 e cila u ndryshua në vitin 2014. Reforma më jetëshkurtër territoriale rezulton ajo e vitit 1945. Vetëm pas një viti Enver Hoxha miratoi një reformë tjetët territoiale.
10.Revoluicioni më i rëndësishëm me karakter patriotik kombëtar i reformave territoriale është ai që bëri mbreti Zog sipas të cilës mes 10 prefekturave, një prej tyre ishte prefektura e Kosovës. Ndonëse shtrihej vetëm brenda territorit të shtetit shqiptar emri “Prefektura e Kosovës” krijonte jo vetëm perceptim por paraqitej edhe si një projekt që Kosova një ditë ti bashkohej shtetit amë. Si fillim ajo kishjte qeëndrën një Krumë dhe më pas kaloi në Kukës.
