Më 6 prill 1453, ushtritë e Mehmed II, i njohur në histori si “Pushtuesi”, rrethuan qytetin legjendar të Konstandinopoja. Për më shumë se një mijë vjet, ky qytet kishte qenë zemra e Perandoria Bizantine – trashëgimtare e drejtpërdrejtë e Romës së lashtë.
Rrethimi zgjati afro dy muaj. Muret e fuqishme të qytetit, të ndërtuara që në kohën e Theodosius II, kishin përballuar për shekuj sulme të panumërta. Por kësaj radhe, historia do të merrte një kthesë të pakthyeshme. Mehmedi II përdori artileri të rëndë, përfshirë topa gjigantë që shkatërruan gradualisht mbrojtjen e qytetit.
Më 29 maj 1453, pas një sulmi vendimtar, Konstandinopoja ra.
Perandori i fundit bizantin, Konstandini XI Paleologu, u vra në betejë, duke u bërë simbol i fundit i një perandorie që kishte zgjatur gati 1500 vjet. Me rënien e qytetit, Perandoria Romake – në formën e saj lindore – pushoi së ekzistuari.
Një goditje për krishtërimin dhe një portë për osmanët
Pushtimi i Konstandinopojës tronditi botën e krishterë. Qyteti kishte qenë një bastion i rëndësishëm i Krishterimi në Lindje. Me rënien e tij, rruga për ushtritë osmane drejt Evropës u hap më tej.
Në këtë kontekst historik, figura e Gjergj Kastrioti Skënderbeu merr një peshë të veçantë. Ndërsa Perandoria Osmane përparonte në Ballkan dhe kërcënonte Italinë, rezistenca e tij në Shqipëri u bë një pengesë strategjike për depërtimin osman drejt Evropës perëndimore.
Nga Adrianopoja në Stamboll
Pas fitores, Mehmedi II ndërmori një akt simbolik dhe politik: ai e shpalli Konstandinopojën kryeqytet të ri të Perandoria Osmane, duke e zhvendosur atë nga Edirne (Adrianopoja). Qyteti u transformua gradualisht në atë që sot njihet si Stambolli.
Ky ndryshim nuk ishte vetëm administrativ, por civilizues: Konstandinopoja u bë një qendër e re e fuqisë, kulturës dhe tregtisë ndërkontinentale.
Eksodi i dijes dhe lindja e Rilindjes
Para dhe pas rrethimit, shumë dijetarë, filozofë dhe artistë bizantinë u larguan nga qyteti. Shumica e tyre u vendosën në Itali, duke sjellë me vete dorëshkrime të lashta greke dhe romake.
Ky transferim i dijes kontribuoi ndjeshëm në lindjen e Rilindja Italiane, një periudhë që do të transformonte artin, shkencën dhe mendimin evropian.
Për shumë historianë, rënia e Konstandinopojës shënon edhe fundin simbolik të Mesjeta dhe fillimin e epokës moderne.
Përgatiti: L.Veizi