Në pranverën e vitit 1943, në zemër të Varshava-s së pushtuar, shpërtheu një nga aktet më të forta dhe simbolike të rezistencës hebraike gjatë Lufta e Dytë Botërore: Kryengritja e Getos së Varshavës.
E rrethuar nga mure dhe e kthyer në një hapësirë izolimi e vdekjeje, getoja e Varshavës ishte bërë prej kohësh një burg gjigant për qindra mijëra hebrenj. Që prej vitit 1940, kur autoritetet naziste krijuan këtë geto, kushtet e jetesës ishin çnjerëzore: uri, sëmundje dhe deportime të vazhdueshme drejt kampeve të shfarosjes si Treblinka.
Por më 19 prill 1943, kur trupat gjermane hynë në geto për të përfunduar deportimin e hebrenjve të mbetur, ata u përballën me një kundërshtim të papritur. Të armatosur me mjete të pakta dhe pa mbështetje të jashtme, luftëtarët hebrenj – kryesisht të rinj të organizatave ilegale – vendosën të mos dorëzoheshin pa luftë. Ishte një kryengritje e dëshpëruar, por e mbushur me dinjitet dhe vendosmëri.
Për gati një muaj, rrugët e ngushta të getos u kthyen në një fushë beteje. Luftimet ishin të ashpra dhe të pabarabarta. Gjermanët përdorën artileri të rëndë, zjarrvënie dhe shkatërrime sistematike për të shtypur rezistencën. Ndërtesat u rrënuan njëra pas tjetrës, ndërsa luftëtarët hebrenj përdornin tunele dhe strehime nëntokësore për të vazhduar qëndresën.
Bilanci ishte tragjik. Me qindra njerëz humbën jetën nga të dyja palët, por shkatërrimi i getos ishte pothuajse total. Në maj të vitit 1943, rezistenca u shua dhe të mbijetuarit u kapën ose u deportuan. Megjithatë, dorëzimi nuk ishte humbje në kuptimin moral.
Kryengritja e Getos së Varshavës mbetet një simbol i fuqishëm i qëndresës njerëzore përballë shfarosjes. Ajo dëshmon se edhe në kushtet më të pashpresa, njeriu mund të zgjedhë të luftojë për dinjitetin e tij. Një akt që, edhe pse i mbytur në flakë dhe rrënoja, i dha historisë një nga kapitujt më të ndritshëm të rezistencës kundër tiranisë.
Përgatiti: L.Veizi