Në takimet e fundit të FMN-së/Bankës Botërore jepen paralajmërime se disa vende në zhvillim mund të kenë nevojë për kredi shtesë.
Zyrtarët paralajmëruan se rihapja e premtuar e Ngushticës së Hormuzit ka ardhur shumë vonë për të shpëtuar disa nga vendet më të varfra të botës nga vështirësitë ekonomike dhe fiskale, edhe pse kjo largon disa nga pengesat mbi perspektivat e vendeve më të begata.
Duke folur në fund të takimeve pranverore të FMN-së në Uashington të premten, Kristalina Georgieva, drejtoresha e fondit, paralajmëroi se kriza në Lindjen e Mesme do të paraqiste ende një “kërcënim serioz” për ekonominë globale edhe nëse konflikti përfundon nesër.
Georgieva tha se kishte rreth një duzinë vendesh që mund të kishin nevojë për mbështetje shtesë nga huadhënësit nëse kushtet përkeqësoheshin. Shumica ishin në Afrikë, shtoi ajo, dhe midis pesë dhe tetë prej tyre ishin në programet e FMN-së që mund të kërkonin “rritje”.
Adam Posen, president i grupit të ekspertëve të Institutit Peterson, paralajmëroi për një “goditje të trefishtë” për importuesit e energjisë me të ardhura të ulëta dhe të mesme , nga çmimet më të larta të energjisë, ushqimit dhe plehrave – të kombinuara me një dollar më të fortë.
“Kjo është një botë në të cilën dhimbja do të jetë shumë më e madhe në botën në zhvillim sesa në botën me të ardhura të larta”, shtoi Posen.
Paralajmërimet nxorën në pah natyrën asimetrike të krizës energjetike dhe efektet afatgjata të një krize që analistët paralajmërojnë se do të lërë shenja në prodhim dhe do të mbajë të larta çmimet e naftës dhe gazit.
Pjesëmarrësit në takimet e pranverës të FMN-së/Bankës Botërore po zienin privatisht për dëmin që veprimi i SHBA-së do t’i shkaktojë ekonomisë globale.
“Lufta është vandalizëm ekonomik global”, tha një guvernator i bankës qendrore evropiane.
Tregjet financiare u rritën gjatë javës dhe çmimet e naftës ranë për shkak të shenjave të përparimit midis SHBA-së dhe Iranit, me Teheranin që pranoi të rihapë Ngushticën e Hormuzit. Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, sinjalizoi se Uashingtoni dhe Teherani po i afroheshin një marrëveshjeje për t’i dhënë fund luftës, duke deklaruar se ngushtica ishte “gati për biznes dhe kalim të plotë”.
“Nuk ishte aq e zjarrtë sa ishte vitin e kaluar, kur njerëzit po përballeshin me tarifat”, tha Nathan Sheets, kryeekonomist global në Citigroup. “Ende ka ankth, por më shumë ndërgjegjësim për qëndrueshmërinë themelore të ekonomisë globale.”
Andrzej Domański, ministri polak i financave, u pajtua se kriza mund të përfundojë duke pasur “një ndikim mjaft të kufizuar në ekonominë globale” në tërësi, nëse përfundon shpejt.
Por ai ishte shumë më pak optimist në lidhje me implikimet për vendet me të ardhura të ulëta dhe ato në zhvillim, të cilat varen shumë nga energjia e importuar.
“Kur shoh rritje të rendimenteve për tregjet në zhvillim ose vendet subsahariane, atëherë mund të kuptohet se dhimbja nuk ndahet në mënyrë të barabartë”, tha ai.
Georgieva theksoi presionet mbi vendet më të varura nga importi, me hapësirë fiskale të kufizuar, të cilat janë më të ekspozuara ndaj shokut inflacionist. “Më dhemb që shumica e vendeve të Afrikës Subsahariane janë në këtë kuadrant të cenueshmërisë.”
Në raportin e saj të Perspektivës Ekonomike Botërore, FMN-ja uli parashikimet e rritjes për ekonomitë në zhvillim me 0.3 pikë përqindjeje, ndërsa perspektiva për ekonomitë e përparuara në tërësi mbeti e pandryshuar – megjithëse disa vende, përfshirë Mbretërinë e Bashkuar, pësuan ulje të ndjeshme të vlerësimeve.
Mungesat e karburantit janë përhapur tashmë në të gjithë Afrikën, me vendet nga Etiopia në Sierra Leone që i ndiejnë efektet. Për disa vende, ndërprerjet në furnizimin me karburant kanë goditur tashmë prodhimin dhe transportin e energjisë elektrike, ndërsa rritja e çmimeve të plehrave kimike ka rritur çmimet e ushqimeve.
Më shumë se një e treta e vendeve nën-Sahariane janë në rrezik të lartë, ose në vështirësi borxhi, sipas një raporti të FMN-së, ndërsa në 21 vende, deficitet fiskale janë në nivele mbi atë që është e nevojshme për të stabilizuar borxhin.
Ministri i Financave i Republikës Demokratike të Kongos tha se aftësia e vendeve në rajon për t’u përballur me tronditjen inflacioniste do të varet nga gjendja e ekonomive të tyre dhe përpjekjet e tyre për të trajtuar borxhin në vitet e fundit.
“Një vend me themele të forta mund ta përballojë stuhinë”, tha Doudou Roussel Fwamba Likunde për FT. “Po, me të vërtetë ne do të prekemi globalisht. Por, meqenëse kemi bërë reforma të mëdha, ne besojmë se themelet do të na ndihmojnë ta përballojmë atë.”
FMN-ja dhe Banka Botërore do të ulen për të vlerësuar se cilat vende janë më të prekshme dhe sa mbështetje do të nevojitet, ndërsa peshojnë një sërë opsionesh të mundshme financimi.
Reza Baqir, ish-guvernatori i bankës qendrore të Pakistanit, tha se konflikti në Lindjen e Mesme kishte shkaktuar “një transferim masiv të pasurisë nga importuesit e energjisë tek eksportuesit”.
“Vendet që po lëkundeshin mund të gjenden të zhytura në një situatë të vështirë financiare”, tha Baqir, një zyrtar i FMN-së me përvojë të gjatë, i cili tani drejton ekipin e shërbimeve këshillimore sovrane në konsulentët Alvarez & Marsal.
Qeveritë që kërkojnë ndihmë nga FMN-ja dhe Banka Botërore do ta kenë të vështirë të ndërpresin subvencionet për çmimet e energjisë dhe ushqimit, tha ai. “Duke i detyruar ato të kalojnë koston më të lartë të çmimeve të ushqimit dhe karburantit, këto qeveri do të bëhen jopopullore.”
Mesazhet nga zyrtarët amerikanë ishin, në të kundërt, shumë më optimiste.
Kevin Hassett, drejtor i Këshillit Ekonomik Kombëtar, këmbënguli se “e gjithë bota” ishte më elastike sesa ishte më parë përballë çmimeve më të larta të naftës. “Ndikimi i një shoku nafte është zvogëluar sepse jemi bërë shumë më efikasë në energji.”
Zyrtarët amerikanë folën për perspektivat e ekonomisë amerikane falë bumit të vazhdueshëm të inteligjencës artificiale dhe statusit të saj si eksportuese neto e energjisë. FMN-ja e uli vetëm në mënyrë modeste parashikimin e saj të rritjes për vitin 2026 për SHBA-në në 2.3 përqind, që do të përfaqësonte ende një përshpejtim nga zgjerimi prej 2.1 përqind i vitit të kaluar.
Megjithatë, Isabelle Mateos y Lago, kryeekonomistja e BNP Paribas, tha se priste që shoku energjetik të përkeqësonte hendekun jo vetëm midis vendeve të pasura dhe më të varfra, por edhe brenda vetë SHBA-së – një trend që shpesh quhet ekonomia në formë K-je.
Pjesa më e madhe e dhimbjes për rritjen e kostove në pompa po u ngarkohet amerikanëve më të varfër, të cilët kanë tendencë të shpenzojnë shumë më tepër nga të ardhurat e tyre për karburant sesa homologët e tyre më të pasur.
Ndërkohë, amerikanët më të pasur kanë përfituar kohët e fundit nga rimbursimet e mëdha të taksave dhe efekti i pasurisë nga çmimet më të larta të aksioneve – me S&P 500 që këtë javë arriti një nivel të ri rekord.
“Ajo që do të bëjë në një vit zgjedhor do të jetë interesante”, shtoi Mateos y Lago. “Nuk ka votim në formë K-je — të gjithë kanë një votë.”
Të premten, çmimet e naftës së papërpunuar Brent ranë me 11 për qind në 88 dollarë për fuçi – më e ulëta në pesë javë. Por ministri i Financave i Arabisë Saudite, Mohammed Al-Jadaan, paralajmëroi se situata mbeti “shumë e brishtë” dhe do të mbetej e tillë derisa të kishte një “ulje serioze dhe të besueshme të tensioneve” në armiqësi.
“Ky është shoku i dytë i madh i furnizimit në pak vite dhe jam i bindur se nuk do të jetë i fundit”, shtoi Eelco Heinen, ministër i financave i Holandës, në një intervistë. Pasiguria, tha ai, ishte konstantja e re.
“Bota duket se ndryshon nga një cicërimë në twitter, dhe gjithmonë do të ketë një cicërimë tjetër.”Financial Times