Komentatorët kanë thënë se qesharakëria e presidentit amerikan dhe mungesa e ideologjisë e bëjnë disi më pak të rrezikshëm. E kanë gabim.
Nesrine Malik*
Gjatë javëve të fundit, një kaleidoskop i çrregullt imazhesh më ka kaluar nëpër mendje. Disa janë personazhe filmash që nuk i kam parë që nga fëmijëria. Të tjera janë fragmente nga letërsia apo arti ikonë. Ajo që i bashkon është një e keqe e ekzagjeruar, pothuaj kitsch.
Këto imazhe duket sikur zëvendësojnë masakrën reale që truri im përpiqet të përpunojë: trupat e nxjerrë nga rrënojat në Gaza, një shkollë me nxënës të rinj e shkatërruar në Iran. Më shumë se një milion njerëz në jug të Libanit të dëbuar nga shtëpitë e tyre. (Aleksi në filmin A Clockwork Orange shfaqet me sytë e hapur me forcë, i detyruar të shohë pa mundur të mbyllë qepallat atë që e djeg nga brenda.)
Ajo që e bën mizorinë kaq tronditëse është mënyra se si ajo kalon pa u vënë re, lehtësia e saj. Donald Trump qëndron mbi një cirk vdekjeje dhe kaosi. (Billy, kukulla me fytyrë klouni në Saw, shfaqet duke pëshpëritur: “Dua të luaj një lojë”.) Trump sfidon çdo përpjekje për t’i dhënë veprimeve të tij një strategji të qartë. Luftërat e tij, vrasjet e të pafajshmëve dhe kërcënimet ndaj qytetërimeve të tëra po riformësojnë botën – por pa një plan të madh të menduar. Ai shtyhet nga impulse të çastit dhe pakënaqësi personale.
Mungesa e dukshme e vizionit apo ideologjisë keqinterpretohet si diçka që e bën më pak të rrezikshëm se autoritarët e së kaluarës. Debati nëse Trump mund të quhet “fashist” është pjesë e kësaj. Disa argumentojnë se ai është i paqëndrueshëm, i paaftë, “i çuditshëm dhe irritues”, por jo fashist.
Ai nuk i përmbahet as stilit klasik të liderëve autoritarë: nuk mban tubime të organizuara sipas ritualeve të njohura, nuk vesh uniforma, nuk flet nga ballkone para turmave që valëvitin flamuj. Nuk e ka përmbysur ende plotësisht kushtetutën dhe demokracinë. Ai shfaqet si një figurë groteske, një njeri që ekspozohet përmes shpërthimeve të tij në rrjetet sociale apo fjalimeve të çrregullta. Flet për luftë ndërsa qëndron pranë një lepuri gjigant Pashkësh, publikon imazhe të vetes si Krishti. Ai “tërhiqet gjithmonë në momentin e fundit”.
Por a nuk është kjo vetë natyra e së keqes? Jo madhështore dhe e planifikuar, por e vogël dhe e frikësuar? Pasojat e dhunës janë dytësore krahasuar me kënaqësinë që vjen nga ushtrimi i saj. Vetë-madhërimi i vazhdueshëm i Trump, mllefet ndaj kundërshtarëve politikë, zemërimi ndaj medias dhe dëshira për hakmarrje janë mënyra për të shmangur një frikë të thellë nga poshtërimi dhe harresa.
Në këtë vogëlsi qëndron një e keqe e pangopur. Në vitin 1931, pasi partia naziste e Adolf Hitler kishte fituar terren, gazetarja amerikane Dorothy Thompson e përshkroi atë si një figurë befasuese për nga pavlefshmëria, pavarësisht ndikimit të tij. Po kështu, edhe Benito Mussolini u përshkrua si një figurë qesharake, por e rrezikshme – sepse, siç është thënë, fakti që diçka duket qesharake nuk do të thotë se nuk është e rrezikshme.
Ne priremi t’i japim historisë një seriozitet që nuk arrijmë ta aplikojmë në të tashmen. Është e vështirë për mendjen njerëzore të njohë të keqen kur ajo shfaqet në formë groteske. Pikërisht kështu ajo depërton. Nuk vjen gjithmonë me shenjat klasike të një “të keqi”, por si individë të thyer që kërkojnë të mbushin boshllëkun e tyre me pushtet, pa marrë parasysh pasojat.
Së bashku me absurditetin e tij, qëndron fakti se Trump ka akses në mjete shkatërrimi masiv dhe një prirje për përshkallëzim. E keqja nuk është vetëm brutalitet; ajo është edhe sipërfaqësore, e lehtë, e papërgjegjshme.
Filmi The Purge imagjinon një shoqëri ku për 12 orë çdo krim është i ligjshëm. Por ajo që e bën më të frikshëm nuk është vetëm dhuna, por mënyra si ajo shndërrohet në spektakël. Krimi nuk është i plotë pa performancën. Nuk është vetëm akti, por licenca për ta bërë atë si lojë.
Në këtë kuptim, mizoria nuk është thjesht funksionale; ajo është e festuar. Dhe kjo është arsyeja pse nuk mund të relativizohet apo të minimizohet si diçka e padëmshme. Dhuna dhe brutaliteti që ushqehen dhe nxiten në këtë mënyrë kërkojnë përballje të drejtpërdrejtë dhe urgjente. Përndryshe, rrezikojnë të përpijnë gjithçka.
*Nesrine Malik është kolumniste e Guardian-it