Last Updated on 06/05/2026 by EL
Nga Monada Mehmetaj, Strasbourg
Bashkimi Evropian po përgatitet të ndryshojë ndjeshëm mënyrën se si funksionon sistemi i sigurimeve shoqërore për qytetarët që jetojnë dhe punojnë në më shumë se një shtet anëtar. Një marrëveshje e re e përkohshme për koordinimin e sistemeve të sigurimeve sociale është miratuar nga Komiteti për Punësim dhe Çështje Sociale i European Parliament, duke shënuar një hap të rëndësishëm drejt modernizimit të rregullave që prekin miliona punëtorë në Evropë.
Marrëveshja u miratua me 47 vota pro, 3 kundër dhe 4 abstenime, dhe tani kalon në fazën përfundimtare: duhet të miratohet zyrtarisht nga Parlamenti Evropian në seancë plenare dhe nga Council of the European Union për të hyrë në fuqi.
Këto rregulla të reja synojnë të sjellin më shumë qartësi, drejtësi dhe bashkëpunim ndërmjet shteteve anëtare, në një kohë kur lëvizja e lirë e punëtorëve është bërë një realitet i përditshëm në tregun e përbashkët evropian.
Një sistem më i qartë për sigurimet shoqërore
Në qendër të reformës është një problem i njohur prej vitesh: kur një person punon në një shtet dhe jeton në një tjetër, ose ka punuar në disa vende të ndryshme, shpesh nuk është e qartë se cili shtet duhet të paguajë përfitimet sociale.
Rregullat e reja vendosin kritere më të sakta për të përcaktuar se cili shtet është përgjegjës. Në përgjithësi, shteti ku një person ka punuar së fundmi dhe ka qenë i siguruar për një periudhë minimale do të mbajë përgjegjësinë për përfitimet kryesore sociale.
Një tjetër element i rëndësishëm është forcimi i bashkëpunimit ndërmjet shteteve anëtare. Autoritetet do të detyrohen të shkëmbejnë më shpejt informacionin për punësimin dhe sigurimet, në mënyrë që të shmangen gabimet, vonesat dhe abuzimet. Kjo përfshin edhe luftën kundër praktikave mashtruese si kompanitë fiktive që ekzistojnë vetëm në letra për të përfituar nga rregulla më të favorshme.
Përfitimet e papunësisë: më shumë qartësi për punëtorët
Një nga ndryshimet më të rëndësishme lidhet me përfitimet e papunësisë, një fushë që ka krijuar shpesh konfuzion për punëtorët ndërkufitarë.
Sipas rregullave të reja, periudhat e punës, vetëpunësimit dhe sigurimit të kryera në shtete të ndryshme do të llogariten në mënyrë më të koordinuar. Shteti ku një person ka punuar së fundmi do të jetë përgjegjës për pagesën e përfitimeve, nëse ai ka qenë i punësuar atje për të paktën një muaj pa ndërprerje.
Gjithashtu, qytetarët që shkojnë në një shtet tjetër të BE-së për të kërkuar punë do të kenë të drejtë të vazhdojnë të marrin përfitimet e papunësisë nga vendi i origjinës për një periudhë deri në gjashtë muaj, me mundësi zgjatjeje deri në përfundimin e së drejtës së tyre.
Për punëtorët ndërkufitarë, rregulli bëhet edhe më i qartë: nëse një person ka qenë i punësuar, i vetëpunësuar ose i siguruar për të paktën 22 javë pa ndërprerje në një shtet anëtar, ai shtet do të jetë përgjegjës për pagesën e përfitimeve të papunësisë.
Përfitimet familjare: më pak pabarazi, më shumë drejtësi
Reforma sjell gjithashtu ndryshime në mënyrën si trajtohen përfitimet familjare në BE. Aktualisht, sistemet kombëtare ndryshojnë shumë nga njëri shtet në tjetrin, duke krijuar shpesh pabarazi dhe paqartësi për familjet që lëvizin.
Rregullat e reja bëjnë një dallim më të qartë ndërmjet:
* përfitimeve në para që zëvendësojnë të ardhurat kur një prind redukton ose ndërpret punën për t’u kujdesur për fëmijën
* dhe përfitimeve të tjera familjare
Qëllimi është të shmangen disavantazhet financiare që mund t’i dekurajojnë prindërit nga marrja e kohës për kujdesin e fëmijëve dhe të promovohet një ndarje më e barabartë e përgjegjësive familjare.
Kujdesi afatgjatë: më shumë siguri ligjore
Marrëveshja sjell gjithashtu një përkufizim të ri të përfitimeve të kujdesit afatgjatë, duke përfshirë një listë më të qartë të masave që mbulohen nga koordinimi evropian.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme në një Evropë që po përballet me plakje të popullsisë dhe rritje të kërkesës për shërbime të kujdesit. Rregullat e reja synojnë të garantojnë më shumë siguri ligjore si për personat që kanë nevojë për kujdes, ashtu edhe për ata që ofrojnë atë.
Punëtorët e dërguar jashtë: masa më të forta kundër abuzimeve
Një tjetër pjesë e rëndësishme e reformës lidhet me punëtorët që dërgohen përkohësisht në një shtet tjetër nga punëdhënësi i tyre.
Sipas rregullave të reja:
* Punëtorët e dërguar për deri në 24 muaj do të mbeten të siguruar në shtetin ku është i regjistruar punëdhënësi
* Ata duhet të kenë qenë të siguruar për të paktën 3 muaj para dërgimit
* Futet një sistem i detyrueshëm njoftimi paraprak për autoritetet e shtetit dërgues
Ka edhe përjashtime për udhëtime të shkurtra pune deri në tre ditë brenda një periudhe 30-ditore, por sektori i ndërtimit përjashtohet nga kjo lehtësi për shkak të rrezikut të lartë të abuzimeve.
Punë në disa shtete njëkohësisht: përcaktim më i saktë
Në një ekonomi gjithnjë e më të digjitalizuar, shumë punëtorë punojnë në më shumë se një shtet njëkohësisht. Rregullat e reja vendosin kritere më të qarta për të përcaktuar se ku ndodhet “qendra reale” e aktivitetit të një punëdhënësi.
Do të merren në konsideratë faktorë si:
* vendi ku merren vendimet kryesore
* vendi ku gjenerohet pjesa më e madhe e të ardhurave
* vendi ku zhvillohen aktivitetet kryesore të biznesit
Kjo synon të shmangë situatat kur kompanitë zgjedhin artificialisht një shtet vetëm për të përfituar nga rregulla më të favorshme.
Qytetarët joaktivë: detyrim për sigurim shëndetësor
Rregullat e reja përfshijnë edhe qytetarët ekonomikisht joaktivë që lëvizin në një shtet tjetër të BE-së. Në përputhje me vendimet e Gjykatës së Drejtësisë së BE-së, këta individë duhet të kenë një mbulim të plotë të sigurimit shëndetësor në vendin ku jetojnë.
Hapat e ardhshëm
Edhe pse marrëveshja është miratuar në komision parlamentar, ajo ende nuk është përfundimtare. Ajo duhet të kalojë:
* votimin në seancë plenare të European Parliament
* dhe miratimin final nga Council of the European Union
Vetëm pas këtij procesi, rregullat e reja do të hyjnë në fuqi dhe do të zbatohen në të gjitha shtetet anëtare.
Reforma e re për koordinimin e sigurimeve shoqërore përfaqëson një nga përpjekjet më të rëndësishme të viteve të fundit për të përshtatur sistemin evropian me realitetin e një tregu pune gjithnjë e më të lëvizshëm.
Duke sjellë më shumë qartësi për papunësinë, përfitimet familjare, kujdesin afatgjatë dhe punën ndërkufitare, BE synon të garantojë që lëvizja brenda saj të mos nënkuptojë humbje të të drejtave sociale, por një sistem më të drejtë, më të sigurt dhe më të koordinuar për të gjithë qytetarët e saj.