Përgatiti: Leonard Veizi
Në kulmin e Luftës së Ftohtë, kur bota jetonte ende nën hijen e krizës së raketave në Kubë dhe frika nga një luftë atomike ishte kthyer në ankth global, presidenti amerikan Xhon F. Kenedi lëshoi një nga paralajmërimet më të forta mbi të ardhmen e armëve bërthamore…
…Më 8 maj 1963, gjatë një konference për shtyp në Shtëpinë e Bardhë, Kenedi shprehu shqetësimin se përhapja e armëve atomike mund të dilte jashtë kontrollit. Ai deklaroi se deri në fund të viteve 1960, të paktën dhjetë vende mund të zotëronin armë bërthamore, nëse fuqitë e mëdha nuk arrinin të frenonin garën e armatimit.
Paralajmërimi i tij vinte në një kohë tepër të tensionuar. Vetëm pak muaj më parë, në tetor 1962, bota kishte qenë pranë një përplasjeje direkte mes Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Sovjetik gjatë Krizës Kubane. Për 13 ditë, njerëzimi kishte jetuar me frikën reale të një lufte bërthamore që mund të shkatërronte qytetërimin.
Kenedi e kuptonte se rreziku nuk qëndronte vetëm tek arsenalet amerikane dhe sovjetike, por tek mundësia që teknologjia bërthamore të përhapej në gjithnjë e më shumë shtete. Nëse çdo konflikt rajonal do të shoqërohej me armë atomike, atëherë një krizë lokale mund të shndërrohej lehtësisht në katastrofë globale.
Në atë konferencë për shtyp, presidenti amerikan argumentoi se bota ndodhej përballë një zgjedhjeje historike: ose fuqitë do të bashkëpunonin për të kontrolluar armët bërthamore, ose njerëzimi do të hynte në një epokë ku shumë vende do të kishin aftësi shkatërruese të paimagjinueshme.
Këto deklarata u bënë pjesë e përpjekjeve më të gjera diplomatike të administratës Kenedi për kontrollin e armëve. Vetëm disa muaj më vonë, në gusht 1963, SHBA, Bashkimi Sovjetik dhe Britania nënshkruan “Partial Nuclear Test Ban Treaty”, marrëveshjen e parë të rëndësishme që ndalonte testet bërthamore në atmosferë, hapësirë dhe nën ujë.
Megjithëse parashikimi i Kenedi-t nuk u realizua plotësisht në atë dekadë, frika e tij nuk ishte e pabazë. Në vitet që pasuan, vende të tjera si Kina, India, Pakistani dhe Koreja e Veriut hynë në klubin bërthamor, duke e kthyer çështjen e mos-përhapjes së armëve atomike në një nga temat më të ndjeshme të politikës botërore.
Sot, më shumë se gjysmë shekulli më vonë, paralajmërimi i Kenedi-t vazhdon të tingëllojë aktual. Epoka bërthamore nuk përfundoi me Luftën e Ftohtë; ajo vetëm ndryshoi formë. Dhe frika se teknologjia e shkatërrimit masiv mund të përhapet më tej mbetet ende një nga kërcënimet më të mëdha për njerëzimin.