Përgatiti: Leonard Veizi
Më 1812, në Highgate, lindi një nga figurat më të çuditshme dhe më të dashura të letërsisë angleze: Edward Lear. Ishte poet, piktor, ilustrues, udhëtar dhe një shpirt i pangjashëm me të tjerët. Një njeri që mund të kalonte nga peizazhet dramatike të Ballkanit tek vargjet absurde për bufë, mace apo burra me hundë gjigante, pa humbur asnjë grimë serioziteti artistik.
Lear nuk ishte vetëm një shkrimtar që udhëtoi. Ai ishte një sy që regjistronte botën. Në shekullin XIX, kur fotografia ende nuk kishte pushtuar dokumentimin e realitetit, ai vizatoi gjithçka që pa: male, fshatra, porte, kisha, njerëz, kostume, brigje dhe rrënoja. Udhëtoi nëpër Shqipëri, Greqi dhe rajone të tjera të Mesdheut, duke lënë pas një arkiv të jashtëzakonshëm skicash e përshkrimesh. Për Shqipërinë e shekullit XIX, vizatimet e tij mbeten sot dokumente të rralla historike dhe artistike, një dritare mbi një botë që ende jetonte mes Perandorisë Osmane dhe legjendës.
Ai ecte me bllokun e vizatimeve si të ishte një kronikan i heshtur. Nuk kërkonte madhështinë akademike të pikturës; kërkonte gjurmën njerëzore të vendeve. Në peizazhet e tij ka erë udhëtimi, pluhur rruge dhe dritë mesdhetare.
Por paradoksi i madh i Edward Lear është se fama nuk i erdhi nga peizazhet apo udhëpërshkrimet. Ajo erdhi nga absurdi.
Në vitin 1846 botoi librin A Book of Nonsense, një përmbledhje vargjesh të çuditshme e plot humor surreal, që u shoqëruan me ilustrimet e tij karakteristike. Aty Lear u bë babai i poezisë “nonsense”, një letërsi që luan me logjikën, tingullin dhe absurditetin. Në një kohë kur poezia viktoriane ishte shpesh solemne dhe morale, ai guxoi të sillte të pakuptimtën si art.
Forma që e bëri të pavdekshëm ishte limeriku — vargu i shkurtër me ritëm lozonjar, zakonisht me pesë rreshta dhe humor absurd. Emri lidhet me qytetin anglez Limerick, edhe pse vetë forma poetike u zhvillua si traditë autentike angleze e humorit verbal. Lear e ngriti limerikun nga lojë popullore në formë artistike. Vargjet e tij dukeshin naive, por fshehnin një inteligjencë të rafinuar gjuhësore.
Ai shkroi për njerëz që hanin me lugë të padukshme, për krijesa që udhëtonin nëpër det me sitë apo për personazhe që jetonin jashtë çdo rregulli racional. Dhe pikërisht aty qëndronte forca e tij: ai e çliroi imagjinatën nga detyrimi për të pasur gjithmonë kuptim.
Pas buzëqeshjes së vargjeve, megjithatë, fshihej një njeri i vetmuar. Lear vuante nga depresioni, epilepsia dhe ndjesia e përhershme se nuk i përkiste askund plotësisht. Ndoshta për këtë arsye arti i tij lëkundej mes soditjes së bukurisë reale dhe ikjes drejt absurdit. Ai vizatonte botën siç ishte, por shkruante sikur donte ta shpikte nga e para.
Sot, Edward Lear kujtohet si një nga figurat më origjinale të kulturës britanike: një njeri që i dha Mesdheut vizatime të paharrueshme dhe letërsisë angleze luksin e të qeshurit me logjikën. Në veprën e tij bashkëjetojnë dy universet më të largëta — dokumenti dhe ëndrra, peizazhi real dhe poezia e pamundur.