Përgatiti: Leonard Veizi
Në mëngjesin e ngrohtë të 3 qershorit 1962, aeroporti “Orly” i Parisit gumëzhinte nga zhurma e zakonshme e nisjeve dhe mbërritjeve. Mes qindra udhëtarëve, një grup shumë i veçantë po bëhej gati për t’u kthyer në shtëpi: 122 elita të artit dhe kulturës nga Atlanta, Georgia (SHBA), të cilët sapo kishin përfunduar një tur magjepsës Europian të financuar nga Atlanta Art Association. Për ta, ky fluturim charter me numër “Air France 159” nuk ishte thjesht kthim, por mbyllja e një kapitulli të bukur. Askush nuk mund ta parashikonte se ai do të shndërrohej në tragjedinë më të rëndë të aviacionit civil me një avion të vetëm deri në atë kohë…
…Pista ishte e pastër dhe avioni Boeing 707-328, i pagëzuar me emrin “Chateau de Sully”, ishte një nga mjetet më moderne të kohës. Por rutina e ngritjes zgjati vetëm pak sekonda dramatike.
Sekondat e tmerrit në pistë
Kur kapiteni me eksperiencë Rolan Osh dhe ekuipazhi i tij morën dritën jeshile, katër motorët e fuqishëm Pratt & Whitney nisën të lëshonin ulërimën e tyre karakteristike. Avioni mori shpejtësi përgjatë pistës, duke kaluar pikën e moskthimit (shpejtësinë ). Sipas dëshmitarëve dhe të dhënave të hetimit, hunda e avionit u ngrit normalisht për t’u shkëputur nga toka (rotacioni).
Megjithatë, pikërisht në atë sekondë kritike, diçka shkoi tmerrësisht gabim. Në vend që të ngrihej në qiell, avioni pësoi një anomali të rëndë teknike. Kapiteni mori një vendim ekstrem dhe pothuajse të pamundur për atë fazë: braktisjen e fluturimit.
Në një distancë prej më pak se 500 metrash nga fundi i pistës, pilotët aktivizuan frenat maksimale, inversorët e shtytjes së motorëve dhe gomat lëshuan tym të zi në përpjekje për të ndaluar kolosin prej dhjetëra tonesh. Ishte tepër vonë. Me një shpejtësi tmerruese prej rreth 300 km/h, Boeing 707 doli nga pista, shkatërroi dritat e sinjalistikës, kaloi përmes një fushe dhe u përplas me strukturat e një sistemi rrethues përpara se të ndahej në dysh e të shpërtente në flakë në fshatin fqinj Villeneuve-le-Roi.
Mrekullia mes hirit dhe humbja e një qyteti
Përplasja ishte aq e dhunshme sa pjesa e përparme e avionit u copëtua plotësisht. Nga 132 persona në bord (122 pasagjerë dhe 10 anëtarë ekuipazhi), 130 humbën jetën menjëherë.
Në mes të asaj ferre zjarri dhe shkatërrimi, ndodhi një mrekulli e rrallë që sfidoi logjikën. Dy stjuardesa, Zhaklin Karij dhe Suzan Renak, të cilat ndodheshin të lidhura në ulëset e tyre në pjesën më të prapme të bishtit, arritën të mbijetonin. Bishti i avionit u shkëput nga trupi kryesor përpara se flakët të përhapeshin, duke u dhënë atyre një mundësi shpëtimi mes kaosit dhe tmerrit. Një stjuardesë e tretë u nxor e gjallë nga rrënojat por, fatkeqësisht, ndërroi jetë pak orë më vonë në spital.
Kjo tragjedi la një plagë të pashlyeshme përtej oqeanit. Për qytetin e Atlantës, goditja ishte shkatërruese: brenda pak sekondave, qyteti humbi pothuajse të gjithë liderët dhe mbështetësit kryesorë të artit, duke lënë dhjetëra fëmijë jetimë dhe institucione të tëra kulturore pa drejtues.
Trashëgimia e “Orly 1962”
Hetimet intensive zbuluan se shkaktari kryesor i tragjedisë kishte qenë një defekt i rëndë në sistemin e mekanizmit të trimit të bishtit (stabilizer trim), gjë që e bëri të pamundur kontrollin e lartësisë nga pilotët në momentin e ngritjes. Ky dështim mekanik u shoqërua me vendimin tragjik për të frenuar kur avioni kishte kaluar kufijtë e sigurisë për të ndaluar.
Aksidenti i Orly-t detyroi industrinë e aviacionit të rishikonte urgjentisht procedurat e emergjencës gjatë ngritjes, specifikisht rregullat strikte nëse duhet apo jo të tentohet frenimi pasi kalohet shpejtëzia kritike .
Sot, kjo ngjarje kujtohet jo vetëm si një nga kapitujt më të errët të “Air France”, por si një moment që ndryshoi përgjithmonë historinë e Atlantës – ku në shenjë nderimi për viktimat u ndërtua qendra e famshme e arteve “Woodruff Arts Center” – dhe si një kujtesë e hidhur se në epokën e modernizmit të madh, qielli mund të mbylej brenda një rrahje qerpiku.