Më 6 qershor 1982, tanket izraelite kaluan kufirin verior dhe hynë në territorin libanez. Operacioni ushtarak u quajt nga qeveria izraelite “Paqe për Galilenë”, por shumë shpejt do të shndërrohej në një luftë të gjatë, të përgjakshme dhe me pasoja që do të ndryshonin për dekada ekuilibrat politikë e ushtarakë të Lindjes së Mesme.
Ajo që filloi si një ofensivë e kufizuar kundër bazave palestineze në Libanin jugor, përfundoi me pushtimin e Bejrutit, largimin e Organizatës për Çlirimin e Palestinës (PLO), lindjen e Hezbollahut dhe një konflikt që do të vazhdonte në forma të ndryshme për më shumë se pesëmbëdhjetë vjet.
Libani, fusha e betejës së Lindjes së Mesme
Në fillim të viteve 1980, Libani ishte tashmë një vend i shkatërruar nga lufta civile që kishte shpërthyer në vitin 1975. Shteti libanez pothuajse nuk funksiononte më. Territori ishte ndarë mes milicive të krishtera maronite, grupeve myslimane, forcave palestineze dhe ushtrisë siriane, e cila kishte hyrë në vend në vitin 1976.
Pas dëbimit nga Jordania në vitin 1970, Organizata për Çlirimin e Palestinës, e drejtuar nga Yasser Arafat, kishte zhvendosur bazat e saj kryesore në Liban. Nga kampet palestineze në jug të vendit, luftëtarët e PLO-së organizonin sulme kundër Izraelit, ndërsa Izraeli përgjigjej me bombardime dhe operacione ushtarake përtej kufirit.
Për vite me radhë, kufiri izraelito-libanez ishte kthyer në një zonë konflikti të vazhdueshëm, ku viktimat civile shtoheshin në të dy anët.
Shkëndija që ndezi luftën
Më 3 qershor 1982, ambasadori izraelit në Britaninë e Madhe, Shlomo Argov, u plagos rëndë në një atentat në Londër. Sulmi u krye nga militantë të organizatës së Abu Nidalit, një grup radikal palestinez që në fakt ishte armik i PLO-së.
Megjithatë, kryeministri izraelit Menachem Begin dhe ministri i Mbrojtjes Ariel Sharon e konsideruan atentatin si një arsye për të goditur infrastrukturën ushtarake palestineze në Liban. Vetëm tri ditë më vonë, Izraeli nisi ofensivën e madhe ushtarake.
Objektivi zyrtar ishte largimi i forcave palestineze nga kufiri verior i Izraelit dhe krijimi i një zone sigurie rreth 40 kilometra brenda territorit libanez.
Por shumë shpejt u bë e qartë se objektivat ishin shumë më ambicioze.
Marshimi drejt Bejrutit
Në ditët e para të ofensivës, forcat izraelite përparuan me shpejtësi. Mijëra ushtarë, tanke dhe mjete të blinduara depërtuan në Libanin jugor, duke goditur pozicionet palestineze dhe duke u përballur gjithashtu me forcat siriane të vendosura në vend.
Luftimet në ajër ishin veçanërisht të ashpra. Aviacioni izraelit shkatërroi një pjesë të konsiderueshme të sistemit sirian të mbrojtjes ajrore dhe rrëzoi dhjetëra avionë luftarakë sirianë, duke demonstruar epërsinë teknologjike të Izraelit.
Ndërsa operacioni vazhdonte, ushtria izraelite shkoi shumë përtej objektivave fillestare. Brenda pak javësh ajo kishte arritur në periferi të Bejrutit, kryeqytetit libanez.
Qyteti u nda në dy pjesë. Lindja kontrollohej kryesisht nga milicitë e krishtera maronite aleate të Izraelit, ndërsa Perëndimi ishte bastioni i PLO-së dhe forcave të majta libaneze.
Rrethimi i Bejrutit
Në verën e vitit 1982, Bejruti Perëndimor u gjend i rrethuar.
Forcat izraelite bombarduan vazhdimisht pozicionet palestineze, ndërsa mijëra civilë mbetën të bllokuar në qytet. Pamjet e ndërtesave të shkatërruara dhe viktimave civile shkaktuan reagime të forta ndërkombëtare.
Presioni diplomatik u rrit dita-ditës.
I dërguari amerikan Philip Habib ndërmjetësoi negociata intensive për të shmangur një katastrofë humanitare. Pas javësh bisedimesh, u arrit një marrëveshje për largimin e forcave palestineze nga Libani.
Në fund të gushtit 1982, mijëra luftëtarë të PLO-së hipën në anije dhe u nisën drejt Tunizisë, Algjerisë, Jemenit dhe vendeve të tjera arabe. Yasser Arafat u largua nga Bejruti, duke i dhënë fund pranisë së madhe palestineze në Liban.
Për Izraelin, ky ishte kulmi i suksesit ushtarak.
Ëndrra e paqes që zgjati pak
Udhëheqja izraelite shpresonte se largimi i PLO-së dhe dobësimi i ndikimit sirian do të sillnin në pushtet një qeveri miqësore ndaj Izraelit.
Shpresa kryesore ishte Bachir Gemayel, lideri karizmatik i falangistëve maronitë, i cili u zgjodh president i Libanit në gusht 1982.
Menachem Begin besonte se Gemayel do të nënshkruante një traktat historik paqeje me Izraelin, duke garantuar stabilitet afatgjatë në kufirin verior.
Por planet u shkatërruan brenda pak javësh.
Më 14 shtator 1982, Bachir Gemayel u vra në një atentat me bombë në Bejrut.
Sabra dhe Shatila
Dy ditë pas atentatit, milicitë falangiste hynë në kampet palestineze të Sabra-s dhe Shatila-s, të cilat ndodheshin nën kontrollin ushtarak izraelit.
Gjatë tri ditëve që pasuan, qindra, sipas disa vlerësimeve mijëra palestinezë dhe shiitë libanezë u masakruan.
Ngjarja shkaktoi tronditje ndërkombëtare dhe protesta të mëdha edhe brenda vetë Izraelit.
Një komision hetimor izraelit, i njohur si Komisioni Kahan, arriti në përfundimin se drejtuesit ushtarakë dhe politikë izraelitë kishin përgjegjësi indirekte për mosparandalimin e masakrës. Ministri i Mbrojtjes Ariel Sharon u detyrua të japë dorëheqjen nga posti.
Lindja e Hezbollahut
Ndërsa Izraeli filloi tërheqjen graduale nga pjesa më e madhe e Libanit, në jug të vendit po formohej një forcë e re.
Nën ndikimin e Revolucionit Islamik iranian dhe me mbështetjen e Teheranit, grupet shiite libaneze u bashkuan gradualisht në një organizatë të re: Hezbollahun.
Fillimisht një lëvizje guerile kundër pranisë izraelite, Hezbollahu do të shndërrohej në vitet e ardhshme në një nga aktorët më të fuqishëm politikë dhe ushtarakë të Lindjes së Mesme.
Pasojat
Edhe pse Izraeli arriti të dëbojë PLO-në nga Libani, objektivat e tij politike nuk u realizuan plotësisht. Traktati i paqes i ëndërruar nga Begin nuk u nënshkrua kurrë dhe Siria ruajti ndikimin e saj në vend.
Forcat izraelite mbetën për vite me radhë në një zonë sigurie në Libanin jugor, duke u përballur me sulme të vazhdueshme guerile.
Lufta Civile Libaneze vazhdoi deri në vitin 1990, kur Siria vendosi dominimin e saj pothuajse të plotë mbi vendin.
Sot, Lufta e Libanit e vitit 1982 konsiderohet një nga konfliktet më vendimtare të historisë moderne të Lindjes së Mesme. Ajo ndryshoi fatin e Libanit, transformoi lëvizjen palestineze dhe krijoi kushtet për lindjen e Hezbollahut, një faktor që vazhdon të ndikojë në politikën rajonale edhe në ditët tona.