Last Updated on 06/06/2026 by EL
Një studim tregon se shpejtësia, rrjedhshmëria e lëvizjeve dhe madhësia e shkronjave gjatë një diktimi mund të jenë shenja të hershme të rënies njohëse. Kur shkruajmë një tekst që na diktohet, aktivizojmë një sërë aftësish jo vetëm motorike, por edhe mendore, për të organizuar dhe interpretuar atë që dëgjojmë dhe për ta transferuar në letër. Pikërisht për këtë arsye, një ekip studiuesish portugezë ka dashur të hetojë nëse diktimi mund të jetë një mjet i mirë për të identifikuar shenjat e rënies njohëse, duke analizuar disa aftësi të shkrimit, si shpejtësia dhe rrjedhshmëria e lëvizjeve. Rezultatet e studimit, të kryera (duhet theksuar) në një kampion shumë të vogël personash, janë publikuar në revistën Frontiers in Human Neuroscience.
Si shkruan nën diktim?
Studimi ka përfshirë 58 banorë të shtëpive të kujdesit, 38 prej të cilëve me diagnozë të një forme të dëmtimit njohës, të moshës nga 62 deri në 92 vjeç. Pjesëmarrësit kanë kryer dy lloje detyrash në një tablet me stilolaps digjital: ushtrime të thjeshta të kontrollit motorik (vizatimi i vijave horizontale dhe pikave) dhe detyra shkrimi të mirëfillta, pra kopjimi ose shkrimi nën diktim i dy fjalive me kompleksitet të ndryshëm. Përmes detyrave më të thjeshta (vizatimi i vijave dhe pikave dhe kopjimi i një teksti) nuk ishte e mundur të dalloheshin dy grupet; megjithatë, shkrimi nën diktim, i cili përfshin njëkohësisht kujtesën e punës, përpunimin e gjuhës dhe koordinimin motorik, nxori në pah dallime të qarta dhe domethënëse mes atyre me dhe pa dëmtim njohës. Sa më e gjatë dhe më komplekse ishte fjalia, aq më qartë shfaqeshin këto dallime.
Shpejtësia dhe rrjedhshmëria e lëvizjeve
Disa aspekte të lidhura me shkrimin u treguan veçanërisht si tregues të rënies njohëse. Në rastin e fjalisë më të shkurtër të diktimit, dallimi u vu re te shpejtësia me të cilën pjesëmarrësit fillonin të shkruanin në tablet dhe te rrjedhshmëria e lëvizjeve të shkrimit, ndërsa për fjalinë më komplekse, përveç shpejtësisë së fillimit, u vunë re si domethënëse edhe lartësia e shkronjave dhe shenjave grafike, si dhe koha e nevojshme për përfundimin e detyrës.
A ka ende kuptim të mësohet shkrimi me dorë?
“Shkrimi nuk është vetëm një aktivitet motorik, është një dritare drejt trurit”, komenton Ana Rita Matias, një nga autoret e studimit. Sipas saj, me përkeqësimin progresiv të funksioneve njohëse, shkrimi priret të bëhet më i ngadaltë, më i fragmentuar dhe më pak i koordinuar. Nëse konfirmohen nga studime të tjera, këto rezultate mund të ofrojnë një metodë praktike dhe jo-invazive për të monitoruar rënien njohëse në kontekste të ndryshme. Megjithatë, duke pasur parasysh edhe numrin e vogël të pjesëmarrësve, nevojiten kërkime të reja për të verifikuar efektivitetin e saj në afatgjatë dhe në popullata më të mëdha e më të larmishme./FC