Ka një moment që shumë njerëz e njohin mirë: ke qëndruar gjatë përballë një problemi, mendimet fillojnë të ngatërrohen dhe asgjë nuk po ecën përpara. Pastaj del për një shëtitje të shkurtër dhe, pa u përpjekur shumë, përgjigjja duket më e qartë. Kjo nuk është rastësi dhe as diçka misterioze. Është mënyra si funksionon truri njerëzor.
Në thelb, truri nuk është një makinë që thjesht duhet “shtyrë më fort” për të prodhuar rezultate më të mira, por një organ që ka nevojë për oksigjen, qarkullim gjaku, energji dhe lëvizje për të funksionuar si duhet. Kur këto nevoja nuk plotësohen, bie vëmendja, ngadalësohet kujtesa dhe bëhet më e vështirë të mendosh qartë, pavarësisht sa shumë përpiqesh. Studime të ndryshme shkencore kanë treguar se aktiviteti fizik ndikon pozitivisht në vëmendje, kujtesë dhe mendimin krijues, duke e bërë trurin më efikas në funksionimin e përditshëm.
Kur lëvizim, ndodhin një sërë procesesh biologjike që ndikojnë drejtpërdrejt në mendje. Rritet qarkullimi i gjakut në tru, duke sjellë më shumë oksigjen dhe glukozë, që janë burimet kryesore të energjisë për qelizat nervore. Në të njëjtën kohë, aktivizohen substanca të ndryshme kimike që ndikojnë në humor dhe motivim, si endorfinat që lidhen me ndjesinë e mirë dhe uljen e stresit, BDNF që ndihmon në rritjen dhe forcimin e lidhjeve nervore, si dhe serotonina dhe dopamina që ndikojnë në stabilitetin emocional dhe motivimin. Madje edhe kortizoli, hormoni i stresit, mund të ulet me aktivitet të rregullt fizik, duke ndihmuar trupin dhe mendjen të qetësohen.
Një nga arsyet pse edhe një shëtitje e thjeshtë ka efekt të fortë është mënyra si ndryshon aktiviteti i trurit. Kur jemi të përqendruar fort në një detyrë, truri aktivizon zonat analitike dhe krijon një lloj “ngurtësimi mendor”, ku mendimi bëhet më linear dhe më pak fleksibël. Në momentin që fillojmë të ecim, aktivizohet një rrjet tjetër i trurit, i quajtur rrjeti i mendjes së lirë, i cili lidhet me mendimet spontane, kujtimet dhe lidhjet e papritura mes ideve. Pikërisht në këtë gjendje shpesh lindin zgjidhjet që nuk i shihnim më parë. Studime si ato nga Universiteti Stanford kanë treguar se ecja mund të rrisë kreativitetin deri në 81% krahasuar me qëndrimin ulur.
Lidhja mes lëvizjes dhe shëndetit mendor shkon edhe më thellë. Njerëzit që janë fizikisht aktivë raportojnë më pak ditë me ankth dhe depresion, më shumë energji mendore dhe përqendrim më të qëndrueshëm. Por në të njëjtën kohë ekziston një cikël i vështirë: kur shëndeti mendor përkeqësohet, motivimi për të lëvizur bie, dhe mungesa e lëvizjes e përkeqëson edhe më tej gjendjen. Kjo e bën të rëndësishme çdo formë të vogël aktiviteti, jo domosdoshmërisht stërvitje intensive.
Në rastet e stresit të lartë apo traumës psikologjike, trupi shpesh qëndron në gjendje alarmi edhe kur rreziku ka kaluar. Lëvizjet e buta si ecja, joga e lehtë apo aktivitetet ritmike ndihmojnë sistemin nervor të rikthehet në gjendje qetësie. Këto forma të thjeshta aktiviteti mund të jenë po aq të rëndësishme sa edhe trajtimet e tjera mbështetëse, sepse punojnë drejtpërdrejt me trupin dhe jo vetëm me mendjen.
Një nga keqkuptimet më të zakonshme është ideja se vetëm ushtrimet e forta kanë efekt. Në realitet, çdo formë lëvizjeje ka vlerë. Një shëtitje dhjetë minutëshe, pak shtrirje në mëngjes, vallëzim në shtëpi, punë në kopsht apo ngjitja e shkallëve në vend të ashensorit janë të gjitha forma që ndikojnë pozitivisht në trup dhe mendje. Më e rëndësishmja nuk është intensiteti, por qëndrueshmëria.
Për këtë arsye, nuk është e nevojshme të ndryshohet gjithë jeta për të ndjerë efektet e lëvizjes. Mjaftojnë ndryshime të vogla: të ngrihesh dhe të ecësh kur ndihesh i bllokuar mendërisht, të lëvizësh gjatë telefonatave, të bësh pushime të shkurtra çdo orë ose të zgjedhësh shkallët në vend të ashensorit. Këto veprime të thjeshta, kur bëhen rregullisht, krijojnë një ndikim të dukshëm në mënyrën si ndihemi dhe si mendojmë.
Në fund, truri funksionon më mirë kur mbështetet, jo kur shtyhet me forcë. Lëvizja nuk është vetëm aktivitet fizik, por një mënyrë e thjeshtë dhe e fuqishme për të rregulluar mendjen, për të ulur stresin dhe për të përmirësuar qartësinë mendore. Edhe hapat më të vegjël kanë rëndësi, për sa kohë bëhen pjesë e përditshmërisë./ad