Projekti për krijimin e një entiteti sovran të Urdhrit Bektashi në Tiranë po ngre diskutime përtej dimensionit fetar, duke prekur edhe çështje të sovranitetit dhe precedentëve që mund të krijohen në rajon.
Në një analizë të publikuar së fundmi, deputeti demokrat Kreshnik Çollaku ngre shqetësimin se një model i tillë mund t’i ofrojë Serbisë një argument të ri në raport me Kosovën.
Sipas Çollakut, nëse në Shqipëri do të krijohej një hapësirë me status të veçantë territorial dhe sovranitet të lidhur me një komunitet fetar, Beogradi mund ta përdorte këtë si precedent për të kërkuar një status të ngjashëm për manastiret dhe objektet e Kishës Ortodokse Serbe në Kosovë.
Në qendër të debatit është ajo që autori e quan “vatikanizim” i manastireve serbe, pra kalimi nga një regjim i mbrojtjes së posaçme drejt një statusi me kompetenca apo juridiksion të veçantë.
Çollaku argumenton se një precedent i tillë mund të përdoret nga Serbia edhe në diskutimet për Asociacionin e komunave me shumicë serbe, duke e shtyrë debatin nga bashkëpunimi ndërkomunal drejt kërkesave për autonomi më të gjerë politike dhe territoriale.
Sipas kësaj analize, kombinimi i Asociacionit, zonave të mbrojtura, statusit special të manastireve dhe çështjes së veriut të Kosovës mund të krijojë, sipas autorit, rrezikun e një fragmentimi gradual të sovranitetit të Kosovës.
Pretendimi ngre kështu një pikëpyetje politike për Tiranën: a mund të përdoret modeli që po diskutohet për bektashinjtë si argument nga Serbia në çështjen e Kosovës?
Debati vjen në një moment kur statusi i trashëgimisë fetare dhe kulturore serbe në Kosovë mbetet një prej çështjeve të ndjeshme në dialogun Prishtinë–Beograd.
Përkrahësit e projektit të “Shtetit Bektashi” në Tiranë e shohin atë si një nismë që synon të institucionalizojë dhe promovojë një traditë të veçantë fetare, ndërsa kritikët ngrenë pikëpyetje mbi sovranitetin, precedentin juridik dhe pasojat politike që mund të ketë një model i tillë.
Në këtë përplasje argumentesh, pyetja që shtrohet është nëse krijimi i një statusi të veçantë për bektashinjtë në Shqipëri do të mbetet një çështje e brendshme shqiptare, apo nëse mund të përdoret më tej në betejat diplomatike dhe politike për Kosovën.
Një projekt që nis si çështje fetare, tashmë po hap një debat shumë më të gjerë: sovraniteti, territori dhe precedentët që mund të krijohen në Ballkan./kb