Paga hyn në llogari dhe, për shumë familje, del pothuajse po atë javë. Qiraja ose kredia, faturat, ushqimet, karburanti, shkolla e fëmijëve dhe një shpenzim i papritur e bëjnë fundin e muajit një provë nervash.
Këto 7 mënyra për kursim familjar nuk premtojnë mrekulli dhe as nuk kërkojnë që familja të jetojë me mungesa. Ato kërkojnë diçka më të vështirë, por më reale: kontroll mbi vendimet e vogla që, muaj pas muaji, gërryejnë buxhetin.
Rritja e kostos së jetesës nuk zgjidhet vetëm me këshilla për kafe apo me moralizime ndaj familjeve. Kur çmimet e ushqimeve, energjisë dhe shërbimeve zënë pjesën më të madhe të të ardhurave, kursimi duhet trajtuar si mbrojtje financiare. Jo si luks për ata që fitojnë shumë.
1. Regjistroni çdo shpenzim
Gabimi më i kushtueshëm është fraza: nuk e di ku ikin paratë. Nëse nuk regjistrohet, shpenzimi nuk kontrollohet. Për një muaj, familja duhet të mbajë shënim gjithçka, nga pagesa e internetit deri te bukët e blera rrugës, porositë online dhe paratë e dhëna fëmijëve.
Nuk nevojitet ndonjë aplikacion i ndërlikuar. Një fletore, një tabelë në telefon ose shënimet në kompjuter mjaftojnë. Ndajini shpenzimet në katër grupe: të detyrueshme, ushqime, transport dhe të tjera. Pikërisht te grupi i fundit zakonisht fshihet rrjedhja më e madhe: abonime të harruara, dalje të pa planifikuara, blerje të vogla të përsëritura dhe pagesa që bëhen nga zakoni.
Qëllimi nuk është të gjykohet askush në familje, por të vendoset fakt përballë përshtypjes. Një familje mund të zbulojë se problemi nuk është një blerje e vetme e madhe, por dhjetë shpenzime të vogla që askush nuk i kishte llogaritur.
2. Buxheti familjar duhet të vendoset para muajit
Buxheti nuk është një dokument për njerëz që kanë tepricë parash. Është mënyra më e thjeshtë për të mos e lënë pagën pa drejtim. Ditën kur hyjnë të ardhurat, caktoni shumat për pagesat fikse, ushqimet, transportin, detyrimet dhe kursimet. Paratë që mbeten pa destinacion zakonisht përfundojnë në shpenzime spontane.
Një rregull praktik është të trajtohet kursimi si faturë. Edhe nëse shuma është modeste, transferojeni në një llogari të veçantë sapo merret paga. Për një familje me të ardhura të kufizuara, 20 ose 30 mijë lekë të vjetra në muaj mund të duken pak. Por pas një viti krijojnë një rezervë që mund të përballojë një riparim urgjent, ilaçe ose një periudhë pa të ardhura.
Buxheti duhet rishikuar, jo shpallur një herë e harruar. Nëse çmimi i energjisë, qiraja ose një detyrim shkollor ndryshon, ndryshon edhe plani. Kokëfortësia ndaj një buxheti të vjetër nuk është disiplinë, është recetë për borxh.
3. Ushqimet blihen me plan, jo me uri
Te shumica e familjeve shqiptare, ushqimi është një nga zërat më të mëdhenj të shpenzimit mujor. Kjo nuk do të thotë të pritet cilësia e tryezës. Do të thotë të ndalet blerja pa listë, e cila zakonisht prodhon frigorifer të mbushur dhe ushqime që hidhen.
Përpara se të shkoni në market, kontrolloni çfarë ka në shtëpi dhe planifikoni gatimet për disa ditë. Lista duhet të përmbajë produktet që mungojnë, jo ato që duken tërheqëse në raft. Ofertat vlejnë vetëm kur blini diçka që do ta përdorni. Dy pako më shumë me ulje nuk janë kursim nëse skadojnë në dollap.
Blerjet me shumicë mund të jenë zgjedhje e mirë për produkte që konsumohen rregullisht, si mielli, orizi, detergjentët apo produktet e higjienës. Por edhe këtu ka një kusht: krahasojeni çmimin për kilogram ose litër, jo vetëm etiketën e madhe të ofertës. Marketet nuk e bëjnë gjithmonë transparencën aleate të konsumatorit.
4. Faturat nuk janë të pandryshueshme
Një pjesë e faturave duket sikur nuk preket dot. Në fakt, disa prej tyre mund të reduktohen pa cenuar jetesën normale. Energjia elektrike, uji, interneti, paketa telefonike dhe abonimet digjitale duhen kontrolluar të paktën dy herë në vit.
Filloni me pajisjet që konsumojnë energji pa u vënë re. Kondicioneri i përdorur pa kriter, bojleri i lënë ndezur, ngrohëset e vjetra dhe pajisjet në prizë gjatë gjithë ditës prodhojnë faturë reale. Nuk ka nevojë për masa teatrale. Ndryshimi i orareve të përdorimit, fikja e pajisjeve kur nuk duhen dhe mirëmbajtja e tyre kanë efekt më të madh se sa duket.
Po aq e rëndësishme është të shihen abonimet. Një platformë filmash, një paketë telefonike e tepërt apo një shërbim online që nuk përdoret mund të marrin para çdo muaj në heshtje. Nëse familja nuk e përdor, nuk ka arsye ta financojë.
5. Vendosni një pengesë ndaj blerjeve impulsive
Blerja impulsive nuk ndodh vetëm në qendrat tregtare. Ajo ndodh në telefon, gjatë një njoftimi në rrjetet sociale ose kur karta bankare ruhet në çdo aplikacion. Reklama është ndërtuar për të krijuar nxitim: oferta mbaron sot, produkti është i fundit, çmimi nuk përsëritet. Shumicën e herëve, ky është presion marketingu, jo urgjencë familjare.
Për çdo blerje që nuk është e domosdoshme, vendosni rregullin e 24 orëve. Për shpenzime më të mëdha, prisni një javë. Nëse pas kësaj kohe produkti mbetet i nevojshëm dhe ka vend në buxhet, blerja mund të ketë kuptim. Nëse dëshira shuhet, familja sapo ka kursyer pa hequr dorë nga ndonjë nevojë.
Kjo nuk do të thotë se çdo kënaqësi duhet ndaluar. Një buxhet që nuk lë asnjë hapësirë për argëtim zakonisht dështon. Më e ndershme është të caktohet një shumë e qartë për dalje, dhurata ose dëshira personale, pa prekur pagesat bazë.
6. Borxhi i lartë kërkon trajtim të menjëhershëm
Kursimi familjar nuk ecën përpara kur interesat e borxheve hanë një pjesë të pagës. Këstet e kartave, kreditë konsumatore dhe huatë e marra për të mbuluar shpenzime të përditshme duhen parë pa vetë-mashtrim. Pagesa minimale mund të japë qetësi për një muaj, por e zgjat borxhin dhe rrit koston përfundimtare.
Renditni detyrimet sipas interesit dhe afatit. Në shumë raste, ka kuptim të shlyhet më parë borxhi me interesin më të lartë, ndërsa vazhdojnë pagesat minimale për të tjerët. Në raste të tjera, mbyllja e një borxhi të vogël mund t’i japë familjes frymëmarrje psikologjike dhe një këst më pak çdo muaj. Zgjedhja varet nga kushtet e kontratës dhe nga aftësia reale e familjes për të mos marrë hua të reja.
Nëse këstet po bëhen të papërballueshme, heshtja është zgjedhja më e keqe. Kontakti i hershëm me institucionin financiar për rinegocim mund të jetë më i dobishëm se vonesa, penalitetet dhe presioni që pason.
7. Krijoni fond emergjence, edhe kur nis nga pak
Një gomë e çarë, një vizitë mjekësore, një pajisje shtëpiake që prishet ose humbja e një pune mund ta fusin familjen në borxh brenda pak ditësh. Fondi i emergjencës është mburoja kundër këtij zinxhiri. Në fillim synimi nuk duhet të jetë një shumë marramendëse, por krijimi i zakonit.
Vendosni një objektiv të parë të arritshëm, për shembull sa një faturë mujore ose sa shpenzimet e një jave. Pasi të arrihet, kalohet në objektivin tjetër. Kjo shumë duhet mbajtur e ndarë nga llogaria e përditshme dhe duhet përdorur vetëm për ngjarje reale, jo për pushime, telefona të rinj apo blerje sezonale.
Kjo është arsyeja pse 7 mënyrat për kursim familjar nuk kanë të bëjnë me koprracinë. Ato lidhen me aftësinë për të mos u kapur në befasi sa herë që jeta nxjerr një faturë të paparashikuar. Filloni këtë javë me një hap të vetëm: shkruani shpenzimet e shtatë ditëve të ardhshme. Aty do të dalë në pah jo vetëm ku shkojnë paratë, por edhe ku mund të mbeten./KM