Mbrëmjen e 12 tetorit 2002, zona turistike e Kutës, në ishullin indonezian të Balit, ishte e mbushur me njerëz. Në baret dhe lokalet e natës kishte turistë të huaj, punonjës vendas dhe grupe të rinjsh që po kalonin fundjavën. Ishulli njihej për plazhet, jetën e gjallë të natës dhe atmosferën e tij ndërkombëtare. Pak pas orës 23:00, kjo skenë do të shndërrohej në një prej ngjarjeve më tragjike të historisë moderne të Indonezisë.
Shpërthimi i parë ndodhi në lokalin Paddy’s Pub. Brenda pak çastesh, një tjetër bombë, shumë më e fuqishme, shpërtheu pranë klubit të natës Sari Club. Një pajisje e tretë shpërtheu pranë konsullatës amerikane në Denpasar, pa shkaktuar viktima. Dy shpërthimet kryesore shkatërruan lokalet dhe ndërtesat përreth, ndërsa flakët, tymi dhe rrënojat mbuluan rrugët e Kutës.
Bilanci ishte i rëndë: 202 persona u vranë dhe 209 të tjerë u plagosën. Mes viktimave kishte 88 shtetas australianë, 38 indonezianë dhe qytetarë të më shumë se 20 vendeve të tjera. Shumë prej tyre ishin turistë, por viktimat përfshinin edhe njerëz që punonin në lokalet dhe shërbimet e zonës.
Jemaah Islamiyah dhe ideologjia e dhunës
Përgjegjësia për sulmet iu atribuua organizatës ekstremiste islamiste Jemaah Islamiyah, një rrjet militant që vepronte në Azinë Juglindore dhe kishte lidhje me Al-Kaedën. Organizata synonte të përhapte një rend politik e shoqëror të mbështetur në interpretimin e saj radikal të Islamit dhe i konsideronte Shtetet e Bashkuara, aleatët e tyre dhe ndikimin perëndimor si kundërshtarë.
Bali, me turizmin e tij ndërkombëtar dhe jetën e gjallë të natës, përfaqësonte pikërisht atë mjedis që ekstremistët e shihnin si të papranueshëm. Por shpjegimi ideologjik nuk e ndryshon natyrën e krimit: bombat goditën njerëz që nuk kishin asnjë rol në konfliktet politike apo ushtarake që organizata pretendonte se po luftonte.
Sulmi pati pasoja përtej kufijve të Indonezisë. Australia u godit veçanërisht rëndë, pasi 88 nga të vrarët ishin shtetas australianë. Shumë familje mësuan se të afërmit e tyre nuk do të ktheheshin më nga pushimet. Për Australinë, atentati u bë një nga humbjet më të mëdha të jetëve njerëzore të shkaktuara nga terrorizmi.
Hetimet, arrestimet dhe fundi i disa prej organizatorëve
Pas shpërthimeve, autoritetet indoneziane nisën një hetim të gjerë në bashkëpunim me Policinë Federale Australiane. Hetuesit analizuan mbetjet e bombave, identifikuan viktimat dhe gjurmuan personat që kishin marrë pjesë në përgatitjen dhe zbatimin e sulmit.
Dhjetëra persona u arrestuan ose u dënuan për role të ndryshme në organizimin e atentateve. Tre prej autorëve të dënuar, Imam Samudra, Amrozi Nurhasyim dhe Huda bin Abdul Haq, u ekzekutuan në nëntor 2008.
Një tjetër figurë e rëndësishme e rrjetit militant ishte Dulmatin, i konsideruar nga autoritetet si një prej personave të përfshirë në organizimin e sulmit. Ai u vra më 9 mars 2010, gjatë një përplasjeje me policinë indoneziane në Pamulang, pranë Xhakartës. Vrasja e tij u konsiderua një goditje ndaj rrjeteve ekstremiste që vepronin në rajon, por nuk shënoi fundin e menjëhershëm të kërcënimit terrorist.
Një plagë që nuk u mbyll me kalimin e viteve
Pas sulmit, Bali u përball me pasojat njerëzore dhe ekonomike të tragjedisë. Turizmi, një nga burimet kryesore të të ardhurave të ishullit, pësoi tronditje. Për banorët vendas, atentati nuk ishte vetëm një lajm i rëndë ndërkombëtar, por një goditje ndaj komunitetit, ekonomisë dhe ndjenjës së sigurisë.
Në vendin e shpërthimeve u ngritën memoriale, ndërsa përvjetorët e 12 tetorit u kthyen në ditë përkujtimi për viktimat dhe solidariteti me familjet e tyre. Bashkëpunimi mes Indonezisë dhe Australisë në hetimet kundër terrorizmit u forcua ndjeshëm pas kësaj ngjarjeje.
Atentatet e Balit treguan se terrorizmi ndërkombëtar nuk njeh kufij të sigurt dhe se objektiv mund të bëhet edhe një ishull turistik, larg zonave të luftës. Njerëzit që u vranë atë natë nuk ishin pjesëmarrës në ndonjë betejë. Ishin turistë, punonjës dhe banorë që ndodheshin në vendin e gabuar, në çastin kur urrejtja ideologjike u shndërrua në masakër.
Shënim për saktësinë historike: Në Brighton, burimet zyrtare britanike konfirmojnë pesë viktima dhe 32 të plagosur në raportimet parlamentare, ndërsa disa burime historike japin 31 të plagosur. Në Bali, shifra që përdorin zakonisht autoritetet australiane dhe burimet historike është 202 të vrarë dhe 209 të plagosur. Shifra 204 që shfaqet në disa burime përfshin edhe dy atentatorët vetëvrasës në bilancin e përgjithshëm.