Përgatiti: Leonard Veizi
Më 15 tetor 1945, në orën 12:29 të drekës, në burgun e Fresnes, në periferi të Parisit, u ekzekutua me pushkatim Pierre Laval – një nga politikanët më të fuqishëm të Francës së paraluftës dhe më pas fytyra më e urryer e kolaboracionizmit francez me Gjermaninë naziste.
I lindur në vitin 1883, Laval kishte pasur një karrierë të gjatë dhe paradoksale. Socialist në rininë e tij, avokat i varfër, pastaj deputet, senator dhe katër herë kryeministër i Republikës së Tretë Franceze në vitet ’30. I konsideruar si një mjeshtër i manovrave politike, ai ishte njeriu që besonte se çdo gjë mund të negociohej.
Por emri i tij do të mbetet përgjithmonë i lidhur me turpin e regjimit të Vichy-së.
Njeriu i Vichy-së
Pas kapitullimit të Francës në qershor 1940 dhe ardhjes në pushtet të Mareshalit Philippe Pétain, Laval u bë ideologu dhe ekzekutori kryesor i politikës së bashkëpunimit – “la Collaboration”.
Si zëvendëskryeministër dhe më pas nga prilli 1942 deri në gusht 1944 si Kryeministër i Qeverisë së Vichy-së, ai nuk ishte thjesht një administrator nën pushtim. Ai ishte bashkëpunëtor aktiv:
- Deportimi i hebrenjve: Qeveria e tij miratoi ligjet antisemite dhe bashkëpunoi drejtpërdrejt me Gestapon. Në korrik 1942, nën urdhrat e tij dhe të René Bousquet, u organizua rafleja e Vel’ d’Hiv, ku 13.000 hebrenj francezë, përfshirë 4.000 fëmijë, u arrestuan nga policia franceze dhe u dërguan drejt kampeve të vdekjes. Laval madje insistoi që të dërgoheshin edhe fëmijët nën 16 vjeç, të cilët nazistët fillimisht nuk i kishin kërkuar.
- Puna e detyruar: Ai krijoi dhe zbatoi STO (Service du Travail Obligatoire), që dërgoi me forcë mbi 600.000 punëtorë francezë në fabrikat e Gjermanisë naziste. Ishte ai që tha frazën famëkeqe: “Unë dëshiroj fitoren e Gjermanisë, sepse pa të, bolshevizmi do të instalohet kudo.”
- Shtypja e Rezistencës: Nëpërmjet Milicisë franceze të Joseph Darnand, regjimi i tij luftoi egërsisht Rezistencën franceze, duke arrestuar, torturuar dhe ekzekutuar mijëra patriotë.
Gjyqi dhe fundi
Me zbarkimin e aleatëve në Normandi në qershor 1944, Laval iku. U strehua fillimisht në Gjermani, në enklavën e Sigmaringen-it ku ishte strehuar qeveria e Vichy-së në mërgim, dhe më pas u arratis në Spanjë. Por Spanja e Francos e ktheu mbrapsht. Më 30 korrik 1945, avioni i tij u detyrua të ulej në Austri, ku u dorëzua tek amerikanët, të cilët e ekstraduan menjëherë në Francë.
Gjyqi i tij para Gjykatës së Lartë të Drejtësisë në Paris, më 4-9 tetor 1945, ishte kaotik. Franca e çliruar kërkonte hakmarrje. Laval, arrogant dhe i ndërprerë vazhdimisht nga kryetari i gjykatës, u përjashtua nga salla dhe u gjykua në mungesë. Dënimi ishte i parashikueshëm: vdekje, konfiskim i pasurisë dhe degradim kombëtar.
Mëngjesin e 15 tetorit, pak para ekzekutimit, Laval tentoi të vetëvritej duke pirë cianur që kishte fshehur në xhaketë që nga koha e burgut. Helmi ishte i vjetër dhe nuk e vrau. Mjekët e shpëtuan me lavazh stomaku, vetëm që ai të mund të pushkatohej.
I mbështetur nga dy xhandarë, sepse mezi qëndronte në këmbë nga helmi, ai u dërgua para togut të pushkatimit. Refuzoi t’i lidheshin sytë. Fjalët e tij të fundit, sipas dëshmitarëve, ishin: “Vive la France!”
Ekzekutimi i tij, së bashku me dënimin e Pétain – dënimi me vdekje i të cilit u shndërrua në burgim të përjetshëm nga Charles de Gaulle për shkak të moshës 89-vjeçare dhe meritave të Luftës së Parë Botërore – mbylli simbolikisht kapitullin e “épuration légale”, spastrimit ligjor të Francës.
Laval mbetet edhe sot shembulli më ekstrem se si ambicia politike dhe bindja se po “mbron Francën nga e keqja më e madhe” mund të çojë në tradhtinë më të madhe.