6 nëntor 1943 – Ushtria e Kuqe rimerr Kievin nga pushtimi gjerman
Nga Leonard Veizi
Më 6 nëntor 1943, Ushtria e Kuqe hyri në Kiev dhe i dha fund pushtimit gjerman të qytetit. Më shumë se tetë dekada më vonë, kryeqyteti ukrainas ndodhet sërish në luftë, këtë herë përballë agresionit rus. Ndryshojnë ushtritë dhe rrethanat historike, por çështja e sovranitetit të Ukrainës mbetet në qendër të konfliktit.
1943: Çlirimi me gjak
Më 19 shtator 1941, trupat gjermane hynë në Kiev. Dhjetë ditë më vonë, në Babi Jar, nazistët ekzekutuan 33.771 hebrenj brenda 48 orësh. Masakra ishte pjesë e politikës së shfarosjes së popullsisë hebreje, e zbatuar nga regjimi nazist në territoret e pushtuara.
Gjatë dy viteve të pushtimit, qyteti përjetoi ekzekutime, uri, dëbime dhe punë të detyruar. Përpara tërheqjes, gjermanët shkatërruan një pjesë të madhe të infrastrukturës dhe ndërtesave të Kievit, duke lënë pas dëme të rënda materiale.
Rimarrja e qytetit u bë pas kalimit të Dnieprit, në kuadër të një prej operacioneve të mëdha të Ushtrisë së Kuqe në Frontin Lindor. Fronti i Parë Ukrainas, nën komandën e gjeneralit Nikolai Vatutin, përqendroi sulmin kryesor në veri, në zonën e Liutezhit, duke detyruar forcat gjermane të përballeshin me një drejtim të ri të ofensivës. Më 3 nëntor 1943 nisi sulmi kryesor dhe, tri ditë më vonë, Kievi u rimor nga sovjetikët.
Çmimi njerëzor ishte i lartë. Mbi 25.000 ushtarë sovjetikë u vranë ose u plagosën gjatë ditëve të sulmit përfundimtar, ndërsa humbjet gjermane në betejën për qytetin arritën rreth 3.000 trupa. Një pjesë e konsiderueshme e forcave sovjetike përbëhej nga ukrainas të mobilizuar rishtazi, shumë prej të cilëve u dërguan në front me përgatitje të pamjaftueshme dhe pajisje të pakta.
Kur Ushtria e Kuqe hyri në Kiev, qyteti kishte pësuar një rënie dramatike të popullsisë. Nga rreth 900.000 banorë që kishte para luftës, kishin mbetur më pak se 180.000. Rruga kryesore Khreshchatyk ishte shndërruar në rrënoja, ndërsa një pjesë e madhe e ndërtesave historike dhe publike ishte dëmtuar ose shkatërruar.
Për banorët që kishin mbijetuar gjatë pushtimit, largimi i trupave gjermane shënonte fundin e një periudhe terrori. Por kthimi i sovjetikëve nuk solli lirinë politike.
Çlirimi dhe rikthimi i represionit sovjetik
Kievi u çlirua nga pushtimi nazist, por u rikthye nën kontrollin e një regjimi diktatorial. Bashkë me Ushtrinë e Kuqe u rikthyen edhe strukturat e sigurimit sovjetik, përfshirë NKVD-në. Një pjesë e njerëzve që kishin mbijetuar gjatë pushtimit gjerman u hetuan ose u persekutuan me dyshimin se kishin bashkëpunuar me armikun.
Edhe kujtesa e masakrës së Babi Jarit u vu nën kontrollin e politikës zyrtare sovjetike. Për dekada, regjimi nuk lejoi që përkatësia hebreje e shumicës së viktimave të merrte vendin që meritonte në përkujtimin publik.
Kjo është një pjesë e rëndësishme e historisë së Kievit: çlirimi nga nazizmi nuk nënkuptoi vendosjen e demokracisë apo të lirisë politike. Megjithatë, ky fakt nuk e ndryshon karakterin e pushtimit gjerman, i cili ishte shoqëruar me një politikë sistematike shfarosjeje dhe terrori.
Kievi në luftën e sotme
Sot, Kievi përballet sërish me sulme ushtarake. Që prej nisjes së pushtimit të plotë rus të Ukrainës në shkurt 2022, kryeqyteti është vënë vazhdimisht në shënjestër të sulmeve me raketa dhe dronë. Banorët janë detyruar të përdorin stacionet e metrosë dhe strehimet nëntokësore për t’u mbrojtur nga bombardimet.
Në këtë konflikt, Ukraina mbron integritetin territorial dhe të drejtën për të vendosur vetë të ardhmen e saj. Përpjekja për të mohuar sovranitetin e një shteti dhe për ta nënshtruar atë me forcë është një çështje që lidhet drejtpërdrejt me parimet e rendit ndërkombëtar.
Historia e vitit 1943 nuk mund të barazohet mekanikisht me zhvillimet e sotme. Regjimet, rrethanat dhe objektivat historike janë të ndryshme. Por të dyja periudhat tregojnë se Kievi ka qenë në qendër të përplasjeve të mëdha për kontrollin politik dhe ushtarak të Ukrainës.
Kujtesa historike dhe sovraniteti
Më 6 nëntor 1943, Kievi u rimor nga trupat gjermane me një kosto të lartë njerëzore. Çlirimi i qytetit shënoi fundin e pushtimit nazist, por jo të represionit politik. Më shumë se tetëdhjetë vjet më vonë, kryeqyteti ukrainas përballet me një tjetër luftë, këtë herë për të mbrojtur sovranitetin e vendit.
Historia e tij nuk është një rrëfim i thjeshtë çlirimesh dhe pushtimesh. Ajo përmban edhe masakra, shkatërrime, represion dhe përpjekje të vazhdueshme për të përcaktuar të ardhmen politike të Ukrainës. Pikërisht kjo e bën të rëndësishme kujtesën e 6 nëntorit 1943.