Në prag të 17 korrikut, në lagjen Al-Maysar të Alepos, Siri, një debat për një dyqan u shndërrua brenda pak minutash në një përplasje me armë zjarri. Tre persona u plagosën, disa makina u dogjën dhe forcat e sigurisë u detyruan të ndërhyjnë për të parandaluar përshkallëzimin e situatës.
Disa ditë më parë, në Azaz, në veri të Alepos, një konflikt familjar përfundoi me të shtëna ndaj një patrulle sigurie. Në fund të qershorit, në një periferi të Damaskut, një mosmarrëveshje për para çoi në përplasje të armatosura dhe vendosjen përkohësisht të një shtetrrethimi.
Kështu, ndërsa presidenti sirian Ahmad al-Sharaa zhvillon takime të nivelit të lartë me liderë botërorë, pret sekretarin e përgjithshëm të Kombeve të Bashkuara dhe është kthyer në një aleat të afërt të Donald Trumpit, vendi që ai drejton ende përballet me vështirësi për të arritur një normalitet bazë.
Këtë javë, në një intervistë për Al Jazeera, al-Sharaa tha se po përpiqet të arrijë marrëveshje sigurie me Izraelin dhe se, nëse këto përpjekje do të kenë sukses, “mund të jenë një paraprirje për një marrëveshje gjithëpërfshirëse paqeje me Izraelin”.
Megjithatë, ai shtoi se kjo marrëveshje “nuk do të vijë në kurriz të të drejtave të Sirisë dhe nuk duhet të interpretohet si heqje dorë nga kërkesa jonë për rikthimin e Lartësive të Golanit të pushtuara nën kontrollin tonë”.
Është e vështirë të pajtohen të dyja pjesët e këtij qëndrimi. Por edhe pse një paqe gjithëpërfshirëse duket ende larg realitetit, hapat e parë drejt një marrëveshjeje sigurie kishin nisur para se procesi të ngrinte. Dhe ato mund të rikthehen së shpejti.
Përplasja mes Izraelit dhe Uashingtonit për Sirinë
Izraeli nuk është i interesuar për një marrëveshje që do ta detyronte të tërhiqej nga territoret që kontrollon në Siri. Problemi është se një marrëveshje e tillë ka mbështetjen e një presidenti amerikan që ushtron presion.
Bëhet fjalë për të njëjtin Donald Trump që është afruar shumë me al-Sharaan dhe e konsideron atë “një lider tërheqës dhe të fortë që po bën një punë të shkëlqyer”.
Sipas një raporti të publikuar nga Axios, gjatë një bisede telefonike më 9 korrik, Trump i kërkoi kryeministrit izraelit të fillonte “zhvendosjen e forcave të ushtrisë izraelite nga Siria dhe Libani”.
Është e pritshme që gjatë takimit mes Trumpit dhe Netanyahut në Uashington, Irani të mos jetë çështja e vetme në tryezë. Siria, Libani, dhuna në Bregun Perëndimor dhe përparimi i planit të Trumpit për rindërtimin e Rripit të Gazës do të jenë gjithashtu tema kryesore.
Ashtu si për Iranin dhe Libanin, Uashingtoni dhe Jerusalemi nuk kanë të njëjtin vizion për mënyrën se si duhet vepruar ndaj Sirisë apo për kushtet e një marrëveshjeje të mundshme.
Në Liban, Trump imponoi një armëpushim të plotë dhe një “marrëveshje kuadër” mes Izraelit dhe Libanit. Megjithatë, ai e kupton se qeveria libaneze duhet fillimisht të tregojë aftësinë për të kontrolluar jugun e vendit, për të neutralizuar Hezbollahun dhe për të avancuar gradualisht.
Në Siri, qëndrimi i Shtëpisë së Bardhë është ndryshe.
Një burim diplomatik perëndimor i afërt me negociatat mes Izraelit dhe Sirisë i tha gazetës Haaretz se “Uashingtoni nuk është aspak i bindur se Izraeli ka një nevojë të sigurisë për të vazhduar kontrollin e zonave që mori pas rënies së regjimit Assad në dhjetor 2024″.
Sipas këtij burimi, kjo nuk është thjesht një mosmarrëveshje taktike për vendosjen e trupave. SHBA-të kanë interesa shumë më të mëdha strategjike në Siri sesa në Liban.
Këto interesa lidhen me rrjetin e vendeve që rrethojnë Sirinë dhe që ofrojnë mbështetje politike, ushtarake dhe ekonomike, përfshirë Arabinë Saudite, Turqinë, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Katarin.
“Siria shihet si pjesë e një doktrine më të gjerë strategjike që administrata po përpiqet të ndërtojë për periudhën pas luftës me Iranin dhe ndoshta edhe para saj”, tha burimi.
Siria si nyje ekonomike dhe strategjike
Në të njëjtën ditë me incidentin në Alepo, në Uashington u nënshkrua një memorandum mirëkuptimi mes qeverive siriane dhe irakiane për rindërtimin e tubacionit të naftës që lidh Kirkukun në Irak me Baniyas në Siri.
Kompania amerikane e naftës Chevron planifikon të përdorë këtë tubacion 800 kilometra të gjatë, që do të kërkojë rreth dy vjet e gjysmë për t’u rindërtuar, për transportin e rreth dy milionë fuçive naftë.
Ky projekt do të jetë pjesë e një rrjeti më të gjerë rajonal që, nëse realizohet, mund të ulë ndjeshëm sasinë e naftës që transportohet përmes Ngushticës së Hormuzit.
Një tubacion i tillë nuk kërkon investime gjigante, por kërkon marrëveshje sigurie të bazuara në bashkëpunim ushtarak dhe inteligjence mes Sirisë dhe Irakut, duke pasur parasysh se Irani do të bëjë gjithçka për ta penguar atë, drejtpërdrejt ose përmes aleatëve të tij.
Në të njëjtën kohë, duhet të zhvillohen edhe terminalet detare në Siri. Emiratet e Bashkuara Arabe kanë blerë 20% të terminalit në qytetin verior sirian Latakia. Kompania franceze CMA CGM, e cila fitoi kontratën për operimin e terminalit, zotërohet në masën 24% nga kompania turke Yildirim Holding.
Kompani të tjera turke kanë investuar në terminalin e kontejnerëve në portin e Tartusit dhe në krijimin e një zone të tregtisë së lirë në Idlib.
Tregtia mes Turqisë dhe Sirisë arriti rreth 3.75 miliardë dollarë vitin e kaluar dhe këtë muaj të dy vendet deklaruan synimin për ta rritur atë mbi 10 miliardë dollarë.
Një Siri e re, por ende e paqëndrueshme
Ndërsa Izraeli kritikon sjelljen e al-Sharaas në fushën e sigurisë dhe vazhdon ta shohë atë si një ish-xhihadist me kostum që ka ndikuar Trumpin, Siria po shfaqet si një aset strategjik rajonal.
Entuziazmi i Trumpit për ta përfshirë Sirinë në luftën kundër Hezbollahut në Liban, sepse “do ta bënte më mirë se Izraeli“, u zbeh pasi si Libani ashtu edhe al-Sharaa e kundërshtuan këtë ide.
Megjithatë, Siria nuk është e shkëputur nga arena libaneze. Forcat e saj janë vendosur përgjatë kufirit në Luginën Bekaa, ka arritur marrëveshje me Bejrutin për të penguar kontrabandën dhe operon përgjatë kufirit me Irakun.
Përpjekjet e Iranit për të rikthyer marrëdhëniet me Sirinë deri tani janë pritur ftohtë. Në mars, pak pas fillimit të sulmeve amerikano-izraelite ndaj Iranit, al-Sharaa akuzoi Teheranin se “po përpiqet të destabilizojë Lindjen e Mesme dhe të dëmtojë sigurinë kombëtare të vendeve arabe”.
Lideri sirian mbështet publikisht politikën e qeverisë libaneze për ruajtjen e monopolit shtetëror mbi armët dhe çarmatimin e Hezbollahut.
Por ndërsa al-Sharaa po ndërton pozitën e tij dhe rolin e Sirisë si një nga shtyllat e bllokut arabo-amerikan, vendi i tij ende nuk është i qetë.
Sfida të mëdha brenda Sirisë
Këtë muaj, qyteti i Suedas shënon një vit nga masakrat ndaj komunitetit druz, ku rreth 1 mijë e 700 persona u vranë dhe rreth 190 mijë u zhvendosën nga shtëpitë e tyre.
Pavarësisht disa marrëveshjeve mes regjimit dhe forcave lokale, qyteti mbetet pjesërisht i rrethuar, ndërsa tensionet e përditshme kërcënojnë të rikthejnë dhunën.
Në veri, në zonat kurde, ushtria siriane nuk vepron dhe siguria kontrollohet ende nga forcat kurde, të cilat janë në konflikt me fiset arabe që kanë krijuar së fundmi komitete të armatosura mbrojtjeje.
Integrimi i forcave kurde në ushtrinë siriane ka bërë përparim, dhe sipas Ministrisë së Mbrojtjes së Sirisë, rreth 6 mijë luftëtarë kurdë janë rekrutuar tashmë në brigada të veçanta.
Megjithatë, ende nuk është gjetur zgjidhje për njësitë e mbrojtjes së grave, pasi ushtria siriane nuk ka një strukturë për t’i përfshirë ato.
Edhe integrimi politik i kurdëve në qeverinë siriane po ecën ngadalë. Përfaqësimi i tyre në parlamentin e ri është shumë i kufizuar dhe premtimi për lejimin e arsimit në gjuhën kurde ende nuk është zbatuar.
Rindërtimi i gjatë i Sirisë
Një tjetër burim paqëndrueshmërie është kthimi i refugjatëve.
Agjencia e OKB-së për refugjatët raportoi se rreth 1.67 milionë refugjatë sirianë janë kthyer në vend, kryesisht nga Turqia, Libani dhe Jordania, ndërsa rreth 2 milionë persona të zhvendosur brenda vendit janë kthyer në komunitetet e tyre.
Në pamje të parë, kjo duket si një shenjë besimi ndaj regjimit të ri.
Por dëshmitë e të kthyerve tregojnë një realitet të vështirë: shumë gjetën vetëm rrënoja aty ku dikur ishin shtëpitë e tyre. Infrastrukturat e ujit dhe energjisë mezi funksionojnë, sistemi arsimor është në krizë dhe vendet e punës mungojnë.
Në këtë boshllëk janë shfaqur banda kriminale dhe grupe të armatosura të përbëra nga mbetje të regjimit Assad dhe luftëtarë xhihadistë që nuk kanë gjetur vend në institucionet apo ushtrinë e re.
Banka Botërore vlerëson se Siria do të ketë nevojë për rreth 216 miliardë dollarë për të riparuar dëmet e shkaktuara nga lufta civile.
Për momentin, regjimi mbështetet te ndihmat humanitare dhe kreditë nga vendet e Gjirit, por rruga drejt rindërtimit mbetet e gjatë.
Siria është një vend në ndërtim, ku pozita e saj strategjike po ndryshon më shpejt sesa po ndërtohen institucionet civile.
Por pikërisht sepse Siria po bëhet me shpejtësi një aset rajonal në betejën për rendin e ri pas Iranit, Izraeli nuk mund të presë derisa ajo të stabilizohet.
Jerusalemi duhet të vendosë tani nëse do t’i përshtatet realitetit të Sirisë së re apo do të përpiqet ta vonojë atë, duke e ditur se ritmi diplomatik i Uashingtonit po ecën më shpejt sesa rindërtimi i vetë Sirisë./ad